Cẩm nang sống đáng giá

12 Khởi nghiệp và làm ăn: đừng đem gia sản đổ vào

Phần này chỉ tính tiền và trách nhiệm pháp lý, không quy ra tuổi thọ. Bạn mở một cửa hàng hay lập một công ty, bước nào sẽ kéo tiền của bạn, tiền nhà và tiền của vợ hoặc chồng chìm theo? Luật quy định thế nào, và bạn có ngăn trước được không? Mục nào dễ làm mất sạch gia sản nhất, mà lại tránh được với ít công nhất, thì đứng ở trước. Vì vậy các mục liên quan tới việc ký giấy xếp trước, còn cách nào bạn phải tự tay làm thì xếp sau. Mục nào chỉ viết theo kinh nghiệm, không có tài liệu chống lưng, thì ghi mức C. Toàn bộ phần này nói về pháp luật và chế độ của Trung Quốc; người ở Việt Nam chỉ nên đọc tham khảo, các số và điều kiện chi tiết không áp dụng.

Các mục trong phần này chia theo chủ đề thành mấy khối dưới đây, số trong ngoặc là số mục.

Trước khi khai trương, đừng đem gia sản đặt cược: chỉ lấy số tiền lỗ được mà khởi nghiệp (mục 1); không ký bảo lãnh cá nhân cho khoản vay của công ty (mục 2); trước khi khai trương chọn đúng chủ thể (mục 3). Không làm cổ đông đứng tên hộ (mục 4); trước khi nhận nhượng quyền, tra hồ sơ lưu trữ của Bộ Thương mại (mục 5). Trước khi bỏ tiền thuê người vận hành hộ cửa hàng online, học lớp mở cửa hàng hoặc làm "không có nguồn hàng", hỏi rõ về sau còn phải đóng thêm tiền không và doanh số từ đâu ra (mục 24). Rủ người góp tiền làm ăn chỉ tìm người nhà, bạn bè và nhân viên (mục 26). Cùng mở cửa hàng thì viết hợp đồng hợp danh giấy (mục 28).

Đăng ký và giấy phép: trước khi đăng ký chốt tên gọi, địa điểm kinh doanh, ngành nghề và vốn điều lệ (mục 6); nghề cần giấy phép thì giấy chưa cấp không khai trương (mục 7); thuê mặt bằng thì tra trước xem chỗ đó có cho mở cửa hàng của bạn không (mục 27).

Làm thực phẩm: làm thực phẩm trước hết xem mình rơi vào nhóm nào (mục 8); cho vào bao bán là thực phẩm đóng gói sẵn: trên nhãn, ngày sản xuất, hạn dùng, bảng thành phần thiếu một thứ cũng không được (mục 9). Thực phẩm thường không được nói là chữa được bệnh (mục 10); nghề thực phẩm có vạch hình sự: bán thịt chết bệnh, hàng vượt chuẩn đã đủ tội (mục 11).

Khai thuế, báo cáo năm và hóa đơn: lĩnh giấy phép là bắt đầu có nghĩa vụ khai thuế, không có thu nhập cũng phải đúng kỳ khai trung thực (mục 12). Hóa đơn chỉ xuất theo giao dịch thật (mục 13); ai tự xưng cục thuế giục bạn nộp tiền, khai thuế đều là lừa đảo (mục 14). Hàng năm vào nửa đầu năm lên mạng nộp báo cáo năm của năm trước (mục 25).

Hợp đồng và dùng người: thu tiền viết "định kim" chứ không viết "đính kim" (mục 15); người vào làm trong tháng đầu phải ký hợp đồng giấy, trong 30 ngày đăng ký bảo hiểm xã hội (mục 16). Lương trả theo hợp đồng và luật (mục 17); ở vị trí của mình làm theo quy trình (mục 22).

Sản phẩm và nhập hàng: bán trước làm sau: dùng đặt trước và đơn nhỏ kiểm xem có người mua không rồi mới bỏ tiền sản xuất (mục 18). Mẫu làm xong trước hết qua một vòng danh mục sản xuất hàng loạt rồi mới bàn mở xưởng (mục 19); nhập mẻ nào giữ chứng từ và thông tin nhà cung cấp của mẻ đó (mục 20). Hình trên hàng, bao bì, nhãn treo và ảnh quảng bá hoặc tự làm hoặc mua quyền dùng (mục 21).

Rút lui: lỗ thì rút lui theo đúng thủ tục (mục 23).

1 Chỉ lấy số tiền lỗ được mà khởi nghiệp, không đụng gia sản, không vay để khai trương

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ BChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Bạn làm hộ cá thể thì trả bằng tiền, tài sản đứng tên mình. Nếu không phân biệt được là ai làm hay cả nhà cùng làm thì trả bằng tài sản cả nhà. Mở công ty cũng chưa an toàn: công ty không trả nổi nợ đến hạn thì chủ nợ có thể đòi bạn nộp sớm khoản vốn hứa góp mà chưa đến hạn.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Trước khi bắt tay, bạn tự đặt một con số. Số tiền này mất hết cũng không ảnh hưởng việc trả nợ nhà, nuôi con và chữa bệnh. Quá con số đó thì bạn không bỏ thêm. Tiền của người trong nhà và tiền đi vay không tính vào con số này. Phần khó là lúc việc làm ăn trông có khởi sắc, bạn phải nhịn, không đổ thêm vào.

Lợi ích

Thua lỗ không chỉ là mất tiền. Bạn làm hộ kinh doanh cá thể mà nợ, nếu việc làm ăn chỉ mình bạn làm, bạn phải lấy tiền và tài sản đứng tên mình trả (chịu trách nhiệm bằng tài sản cá nhân). Nếu cả nhà cùng làm, hoặc không phân biệt được ai làm, bạn phải lấy tiền và tài sản cả nhà trả (chịu trách nhiệm bằng tài sản gia đình). Khoản nợ cả hai vợ chồng cùng ký thì tính là nợ chung, hai người cùng trả. Một bên sau đó gật đầu chấp nhận cũng tính. Một bên vay dưới tên mình, chỉ cần chủ nợ chứng minh được khoản đó dùng vào việc làm ăn hai vợ chồng cùng làm, thì vẫn hai người cùng trả. Bên công ty còn một điều. Cổ đông hứa góp bao nhiêu tiền vào vốn điều lệ thì gọi là vốn góp cam kết. Công ty trả không nổi nợ đến hạn, phần tiền nào chưa đến hạn nộp, chủ nợ có thể đòi cổ đông phải nộp sớm (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

B

Nguồn

全国人大 (2020). 民法典(第五十六、一千零六十四条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml;全国人大常委会 (2023). 公司法(2023 年修订,第四十七、五十四条). https://www.gov.cn/yaowen/liebiao/202312/content_6923395.htm

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: "Lỗ được" nghĩa là số tiền này mất hết, bạn cũng không phải bán nhà, và không phải vay họ hàng để bù lỗ. Có bao nhiêu doanh nghiệp sống sót, và trung bình sống được mấy năm, lần này không tìm được ở trang Cục Thống kê quốc gia và Tổng cục Quản lý giám sát thị trường nguyên văn kiểm chứng được. Vì chưa tìm được văn bản gốc của số liệu thống kê chính thức này, phần thân mục không ghi số, chỉ ghi hệ quả pháp lý, và định mức B

2 Không ký bảo lãnh cá nhân cho khoản vay của công ty, vợ chồng càng không nên ký theo

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Ký "bảo lãnh trách nhiệm liên đới" thì công ty trả không nổi, chủ nợ có thể bỏ qua công ty, đòi thẳng bạn. "Bảo lãnh thường" thì chủ nợ kiện công ty trước, bán hết tài sản, còn thiếu mới đến bạn. Vợ hoặc chồng ký theo thì cả hai dính, chữ "hữu hạn" hết tính cho riêng bạn.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Ngân hàng, nhà cung cấp hay chủ nhà đòi bạn ký "bảo lãnh liên đới cá nhân của cổ đông", hoặc "vợ chồng ký cùng", thì bạn dừng lại trước. Ký trang đó là bạn tự tay bỏ lớp bảo vệ "nợ công ty không đòi cá nhân" (bạn từ bỏ trách nhiệm hữu hạn). Tránh được thì bạn đừng ký. Bắt buộc phải ký thì bạn chỉ ký "bảo lãnh thường", và ghi rõ mình tối đa bảo lãnh bao nhiêu tiền. Phần khó là đối phương thường nói "không ký thì không giải ngân", và bạn phải chịu được câu đó.

Lợi ích

Câu trên giấy bảo lãnh nghĩa là người nợ không trả thì bạn trả. Viết "bảo lãnh trách nhiệm liên đới" thì chủ nợ có thể không đi tìm công ty, mà đến tận nhà đòi bạn. Viết "bảo lãnh thường" thì chủ nợ phải kiện công ty hoặc ra trọng tài trước, rồi nhờ tòa án cưỡng chế bán tài sản công ty để trả nợ. Bán xong còn thiếu bao nhiêu mới đến lượt bạn bù. Khoản nợ cả hai vợ chồng cùng ký thì tính là nợ chung, hai người cùng trả. Một bên sau đó gật đầu chấp nhận cũng tính. Vợ hoặc chồng ký vào thì tài sản hai người cùng dính (cả nước TQ, từ năm 2021)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大 (2020). 民法典(第六百八十一、六百八十七、六百八十八、一千零六十四条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Theo kinh nghiệm của tác giả, ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ vay thường đòi cổ đông cá nhân ký bảo lãnh liên đới, sách này không tìm được thống kê chính thức. Bạn vẫn vay được, chỉ là trước khi ký phải hiểu trang này ký mất cái gì, rồi ép số tiền bảo lãnh nằm trong con số "lỗ được" ở mục 1 (chỉ lấy số tiền lỗ được mà khởi nghiệp). Quy tắc chung của giấy vay và giấy bảo lãnh, bạn xem phần 8, mục 18

3 Trước khi khai trương chọn đúng chủ thể: hộ cá thể và thành viên hợp danh phải trả đến cùng, công ty TNHH mới "hữu hạn"

Tiền: ÍtThời gian: VừaÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Hộ cá thể và thành viên hợp danh phổ thông nợ bao nhiêu trả bấy nhiêu. Cổ đông công ty TNHH chỉ mất đến số đã hứa góp lúc đăng ký, nhưng trong 5 năm phải nộp thật số đó. Sổ công ty dùng lẫn sổ nhà, lấy công ty trốn nợ thì chữ "hữu hạn" cũng hết tác dụng. Công ty chỉ có một cổ đông thì cổ đông đó phải tự đưa sổ sách ra chứng minh là không dùng lẫn.

Xem chi tiết
Chi phí

Bạn đăng ký trên cổng dịch vụ hành chính của địa phương, một lần mất vài giờ. Mở công ty TNHH rồi thì mỗi tháng bạn phải ghi sổ và khai thuế, đây là khoản chi dài hạn. Tự làm thì tốn thời gian, thuê người ghi sổ hộ thì tốn tiền, và giá mỗi nơi một khác.

Lợi ích

Hộ kinh doanh cá thể nợ thì phải lấy tiền và tài sản cá nhân trả, hoặc lấy tiền và tài sản cả nhà trả. Thành viên hợp danh phổ thông chịu trách nhiệm liên đới vô hạn đối với nợ của doanh nghiệp hợp danh. Nghĩa là nợ bao nhiêu trả bấy nhiêu, chưa trả hết thì chưa xong. Chủ nợ còn có thể chỉ bắt một người trong đó trả toàn bộ. Hợp danh hữu hạn thì khác. Thành viên hợp danh hữu hạn chỉ mất đến số tiền đã hứa góp (giới hạn ở vốn góp cam kết). Cổ đông công ty TNHH cũng chỉ mất đến số đã hứa góp (giới hạn ở số vốn góp cam kết). Nhưng chữ "hữu hạn" mất tác dụng trong ba trường hợp. Một là tiền đã hứa góp phải nộp đủ thật trong 5 năm kể từ khi công ty thành lập, và công ty trả không nổi nợ đến hạn thì chủ nợ có thể đòi nộp sớm. Hai là tiền đã bỏ vào rồi rút ra (rút trốn vốn góp) thì phải trả lại. Ba là lấy công ty làm vỏ để trốn nợ, làm hại nghiêm trọng đến lợi ích của chủ nợ, lúc này nợ của công ty thì bạn phải trả cùng (chịu trách nhiệm liên đới). Công ty chỉ có một cổ đông thì càng khắt khe hơn: cổ đông này phải tự chứng minh được tiền của công ty và tiền của mình là tách bạch. Không chứng minh được thì nợ của công ty cổ đông đó cũng phải cùng trả. Tòa án chủ yếu xét xem tiền và sổ sách có tách riêng không. Cổ đông dùng tiền công ty tùy tiện mà không ghi sổ, sổ công ty và cá nhân không phân biệt, đều tính là dùng lẫn (cả nước TQ, từ tháng 7/2024)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大 (2020). 民法典(第五十六条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml;全国人大常委会 (2006). 合伙企业法(2006 年修订,第二条). http://www.gov.cn/gongbao/content/2006/content_413955.htm;全国人大常委会 (2023). 公司法(2023 年修订,第四、二十三、四十七、五十三、五十四条;第二十三条第三款:「只有一个股东的公司,股东不能证明公司财产独立于股东自己的财产的,应当对公司债务承担连带责任。」). https://www.gov.cn/yaowen/liebiao/202312/content_6923395.htm;最高人民法院 (2019). 全国法院民商事审判工作会议纪要(第 10 点「人格混同」):「最主要的表现是公司的财产与股东的财产是否混同且无法区分」「公司账簿与股东账簿不分,致使公司财产与股东财产无法区分的」. https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/199691.html

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Điều kiện của chữ "hữu hạn" là công tư phải phân minh. Tài khoản công ty và tài khoản cá nhân tách riêng, tiền hàng của khách đừng nhận vào thẻ cá nhân, tiền của công ty đừng đem chi việc nhà, sổ sách phải giữ đủ. Vốn điều lệ đừng điền số lớn chỉ cho đẹp.

4 Không làm cổ đông đứng tên hộ, không giữ hộ cổ phần cho người khác

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Tên bạn trong sổ thì trước pháp luật bạn là cổ đông. Tiền bạn đã hứa phải nộp đủ đúng hạn, thiếu thì bạn nộp bù và đền công ty. Lúc công ty mở, cổ đông khác chưa nộp thì thiếu bao nhiêu bạn trả bấy nhiêu. Việc làm ăn do người khác làm, nhưng nợ ghi tên bạn.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Có người đến nói "mượn căn cước của bạn đứng tên làm cổ đông", hoặc "cổ phần tạm để tên bạn", thì bạn cứ từ chối.

Lợi ích

Cổ đông ghi trong sổ đăng ký chính là cổ đông về mặt pháp luật. Bạn phải theo hạn trong điều lệ công ty, nộp đủ từng xu số tiền đã hứa góp (nộp đủ vốn góp cam kết). Không nộp đúng hạn thì ngoài phần nộp bù, bạn còn phải đền thiệt hại cho công ty. Lúc công ty mở có cổ đông chưa thật sự nộp tiền vào, các cổ đông khác lúc mở phải cùng trả trong khoảng thiếu đó (chịu trách nhiệm liên đới). Công ty trả không nổi nợ đến hạn thì chủ nợ có thể đòi khoản chưa đến hạn nộp sớm. Người thật sự làm ăn không có trên sổ đăng ký, nhưng nợ lại ghi tên bạn (cả nước TQ, từ tháng 7/2024)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大常委会 (2023). 公司法(2023 年修订,第四十七、四十九、五十、五十四条). https://www.gov.cn/yaowen/liebiao/202312/content_6923395.htm;最高人民法院 (2020 修正). 关于适用《中华人民共和国公司法》若干问题的规定(三)(法释〔2011〕3 号,2014 年法释〔2014〕2 号、2020 年法释〔2020〕18 号两次修正,第二十四、二十五条):「如无法律规定的无效情形,人民法院应当认定该合同有效」「实际出资人未经公司其他股东半数以上同意,请求公司变更股东……人民法院不予支持」「名义股东处分股权造成实际出资人损失,实际出资人请求名义股东承担赔偿责任的,人民法院应予支持」. https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808181799def980179ac07a9ca117c(国家法律法规数据库);最高人民法院 (2025). 关于适用《中华人民共和国公司法》若干问题的解释(征求意见稿)第九十条. https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/477881.html

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Giữa cổ đông đứng tên hộ và người thật sự bỏ tiền, hợp đồng giữ hộ không có tình huống vô hiệu theo luật thì vẫn tính. Nhưng người thật sự bỏ tiền muốn đổi tên mình lên, phải có từ một nửa số cổ đông khác trở lên đồng ý. Người đứng tên hộ đem cổ phần bán hoặc cầm thế thì tòa án tham chiếu quy tắc chiếm hữu thiện chí của Bộ luật Dân sự. Bên mua không biết gì, giá hợp lý, và đã làm đăng ký, thì người bỏ tiền không lấy lại được cổ phần, chỉ đi đòi người đứng tên hộ đền. Tháng 9/2025, Tòa án nhân dân tối cao đã đưa ra bản lấy ý kiến của giải thích tư pháp mới, sau khi bản mới được chốt và thi hành, toàn bộ quy định này sẽ bị bãi bỏ. Tính đến tháng 9/2026, bản sửa năm 2020 vẫn còn hiệu lực, mục này lấy đó làm chuẩn. Rủi ro của việc đứng tên làm người đại diện pháp luật treo tên, bạn xem phần 8, mục 28.

5 Trước khi nhận nhượng quyền, tra hồ sơ lưu trữ của Bộ Thương mại, lấy tài liệu công bố bằng giấy, ghi "thời gian suy nghĩ lại" vào hợp đồng

Tiền: Không tốnThời gian: VừaÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Bên thương hiệu phải tự mở 2 cửa hàng, vận hành đủ 1 năm. Trong 15 ngày sau ký, bên đó phải lưu hồ sơ. Trước khi ký, bên đó phải đưa đủ 12 mục giấy tờ về phí, cọc và cửa hàng. Thiếu hồ sơ, thiếu giấy, hoặc đòi tiền mới xem hợp đồng, thì bạn bỏ đi.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Bạn vào trang "hệ thống quản lý thông tin nhượng quyền thương mại" của Bộ Thương mại (TQ), tra xem bên thương hiệu đã lưu hồ sơ chưa. Rồi bạn đòi đối phương, trước khi ký, viết những việc phải bàn giao thành tài liệu giấy đưa bạn, cùng bản hợp đồng. Vài giờ là xong.

Lợi ích

Quy định đòi bên thương hiệu (trong quy định gọi là bên nhượng quyền) có ít nhất 2 cửa hàng tự mở, tự kinh doanh, và đã mở đủ 1 năm trở lên. Từ ngày ký hợp đồng nhượng quyền đầu tiên tính, trong 15 ngày bên đó phải đến cơ quan quản lý thương mại để lưu hồ sơ. Không lưu thì bị phạt 1 vạn đến 5 vạn nhân dân tệ. Quá hạn vẫn không lưu thì bị phạt 5 vạn đến 10 vạn, đồng thời bị công bố ra ngoài. Trước khi ký, bên đó phải viết những việc phải bàn giao thành tài liệu giấy đưa bạn, tổng cộng 12 mục. Trong đó có phí nhượng quyền thu những loại nào, mỗi loại bao nhiêu, và tiền đặt cọc trả lại trong trường hợp nào. Còn có hiện bao nhiêu cửa hàng nhận nhượng quyền, và làm ăn ra sao. Cũng có bản tóm tắt báo cáo kiểm toán đã kiểm sổ 2 năm gần nhất, và các vụ kiện, trọng tài đã đánh 5 năm gần nhất. Hợp đồng cũng phải ghi rõ một điều. Bên nhận nhượng quyền, trong một thời gian sau khi ký, có thể tự một bên nói hủy là hủy (đơn phương hủy hợp đồng). Bên thương hiệu giấu không nói, hoặc đưa thông tin giả, thì bên nhận nhượng quyền có thể hủy hợp đồng (cả nước TQ, từ tháng 5/2007)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

国务院 (2007). 商业特许经营管理条例(国务院令第 485 号,第七、八、十二、二十二、二十三、二十五条). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2008-03/28/content_4179.htm;商务部 (2012). 商业特许经营信息披露管理办法(商务部令 2012 年第 2 号,第五、九条). http://www.gov.cn/gongbao/content/2012/content_2177025.htm;商务部. 商业特许经营信息管理系统. https://txjy.syggs.mofcom.gov.cn/

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Không tra được hồ sơ, không chịu đưa tài liệu công bố, hoặc đòi nộp tiền trước mới xem hợp đồng, thì bạn bỏ đi ngay. "Thời gian suy nghĩ lại" là số ngày sau khi ký mà bạn vẫn tự một bên nói hủy là hủy. Số ngày do hợp đồng định. Quy định chỉ nói "một khoảng thời gian nhất định", nên lúc ký bạn phải đòi ghi số ngày vào. Bên thương hiệu công bố "lượng bán bình quân, lãi gộp, lãi ròng của các cửa hàng nhận nhượng quyền hiện có" thì bạn phải hỏi số lấy từ đâu, vì quy định đòi bên đó nói rõ nguồn. Bên nào không gọi là nhượng quyền mà chỉ thu phí dịch vụ "vận hành hộ" hay "đào tạo mở cửa hàng" thì bạn xem mục 24 (vận hành hộ cửa hàng online và đào tạo mở cửa hàng)

6 Trước khi đăng ký chốt tên gọi, địa điểm kinh doanh, ngành nghề và vốn điều lệ: đủ giấy tờ lĩnh giấy phép ngay tại chỗ

Tiền: Không tốnThời gian: VừaÝ chí: Không cầnLợi ích: VừaLoại lợi ích: TiềnChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Đăng ký không tốn tiền, vì phí ngừng thu từ 2015, có người thu thì cũng không phải khoản này. Bạn nộp năm giấy: đơn, giấy tư cách, giấy địa điểm, điều lệ hoặc thỏa ước hợp danh, giấy khác luật nêu. Hộ cá thể không nộp điều lệ. Giấy tờ đủ thì cấp tại chỗ; chưa cấp được ngay thì trong 3 ngày làm việc, phức tạp thì thêm 3 ngày.

Xem chi tiết
Chi phí

Đăng ký bước này không tốn tiền. Phí đăng ký của doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể từ ngày 1/1/2015 đã ngừng thu. Có người thu tiền thì đó không phải phí đăng ký. Bạn tự làm trên cổng dịch vụ hành chính của địa phương, hoặc đến trung tâm hành chính làm, một lần mất vài giờ. Khắc con dấu công ty, thuê người ghi sổ hộ, thuê một địa chỉ đăng ký (dịch vụ thuê địa chỉ đăng ký) là mua dịch vụ trên thị trường, không phải phí nhà nước thu.

Lợi ích

Quy định ghi cố định giấy tờ phải nộp thành năm thứ. "(Một) đơn xin." "(Hai) giấy tờ tư cách của người xin, giấy chứng minh thân phận người tự nhiên." "(Ba) giấy tờ liên quan đến chỗ ở hoặc địa điểm kinh doanh chính." "(Bốn) điều lệ của công ty, pháp nhân doanh nghiệp không phải công ty, hợp tác xã nông dân (hợp tác xã liên hợp), hoặc thỏa ước hợp danh của doanh nghiệp hợp danh." "(Năm) giấy tờ khác mà pháp luật, quy định hành chính và cơ quan quản lý giám sát thị trường của Quốc vụ viện quy định phải nộp." Nói bằng lời thường thì là một đơn xin. Một giấy chứng minh bạn là ai, hoặc bạn đủ tư cách làm việc này. Một giấy chứng minh mặt bằng hay chỗ làm việc thuộc quyền dùng của bạn. Rồi điều lệ công ty hoặc thỏa ước hợp danh, cộng giấy khác mà luật nêu thêm. Công ty còn phải nộp giấy tờ nhận chức và giấy chứng minh thân phận của người đại diện pháp luật, giám đốc, giám sát và quản lý cấp cao. Hộ cá thể không phải nộp điều lệ. Tên gọi thì "do người xin tự khai báo theo luật", bạn tự đặt và tự khai. Vốn điều lệ "theo chế độ đăng ký cam kết góp", bạn ghi trước số đã hứa góp, không cần lấy ra ngay. Ngành nghề kinh doanh thì bạn chọn trong bảng phân loại mà cơ quan đăng ký công bố. Giấy tờ đầy đủ và đúng mẫu thì cơ quan "xác nhận và đăng ký ngay tại chỗ". Tại chỗ làm không xong thì "trong 3 ngày làm việc" làm xong. Tình huống phức tạp thì thêm 3 ngày làm việc nữa. "Ngày cấp giấy phép kinh doanh là ngày thành lập của chủ thể thị trường." Ngày in trên giấy phép chính là ngày công ty hay cửa hàng thành lập (cả nước TQ, từ tháng 3/2022)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

国务院 (2021). 市场主体登记管理条例(国务院令第 746 号,第十、十三、十四、十六、十九、二十一条). https://www.gov.cn/gongbao/content/2021/content_5636139.htm ; 市场监管总局 (2022). 市场主体登记管理条例实施细则(市场监管总局令第 52 号,第十二、二十五、二十六条). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2022-03/02/content_5676403.htm ; 财政部、国家发展改革委 (2014). 关于取消、停征和免征一批行政事业性收费的通知(财税〔2014〕101 号,附件 1). https://www.gov.cn/zhengce/2014-12/23/content_5023513.htm ; 国务院办公厅 (2018). 关于进一步压缩企业开办时间的意见(国办发〔2018〕32 号,第二部分第三项). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2018-05/17/content_5291643.htm

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Riêng việc đăng ký thì không thu phí. Khoản bị thu phần lớn là phí dịch vụ làm hộ và khắc dấu. Giá khắc dấu do thị trường định. Văn bản năm 2018 của Văn phòng Quốc vụ viện viết rõ "người xin tự chọn đơn vị làm con dấu", "nghiêm cấm chỉ định đơn vị làm con dấu", nên ai nói "phải đi chỗ được chỉ định mà khắc dấu" thì bạn không cần chấp nhận. Vốn điều lệ điền bao nhiêu không ảnh hưởng mặt tiền, chỉ quyết định trần trách nhiệm của bạn, và trong 5 năm phải nộp đủ, xem mục 3 (chọn đúng chủ thể trước khi khai trương). Ngành nghề kinh doanh có mục cần giấy phép thì giấy chưa cấp bạn không được khai trương, xem mục 7 (nghề cần giấy phép)

7 Nghề cần giấy phép thì giấy chưa cấp không khai trương

Tiền: Không tốnThời gian: VừaÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Chưa có giấy đã khai trương thì do cơ quan quản lý tờ giấy đó xử lý theo luật. Ngay cả giấy phép kinh doanh cũng không có mà luật lại không có quy định riêng, thì ép dừng, thu tiền, phạt dưới 1 vạn. Bán hàng chuyên doanh, làm chứng khoán, tương lai, bảo hiểm, thanh toán mà vi phạm nặng thì thành tội kinh doanh trái phép, mức nhẹ nhất là tù dưới 5 năm.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Trước khi khai trương, bạn tra rõ nghề mình định làm có phải xin giấy phép không. Làm ăn uống hoặc bán thực phẩm thì bạn phải xin phép kinh doanh thực phẩm. Chỉ bán thực phẩm đóng gói nguyên vẹn do người khác làm sẵn thì không cần phép, bạn đổi thành khai báo lưu hồ sơ. Giấy cấp rồi bạn mới mở cửa làm ăn.

Lợi ích

Bạn chưa được phép mà đã mở cửa làm ăn thì cơ quan mà pháp luật, quy định chỉ định sẽ đến điều tra xử lý. Không có giấy phép mà kinh doanh, luật lại không ghi phạt thế nào, thì bạn bị ép dừng, tiền kiếm được bị tịch thu (thu nhập trái phép), và bị phạt thêm 1 vạn nhân dân tệ trở xuống. Còn một mức nặng hơn. Hàng hóa chuyên doanh, độc quyền bán hoặc hạn chế mua bán mà pháp luật, quy định đã ghi, bạn không có phép vẫn đi kinh doanh. Mấy nghề chứng khoán, hợp đồng tương lai, bảo hiểm, thanh toán chi trả tiền, bạn không được phê chuẩn vẫn làm. Hai tình huống này, trường hợp nặng thì là tội kinh doanh trái phép. Bạn bị phán tù 5 năm trở xuống hoặc giam ngắn hạn, đồng thời bị phạt tiền bằng 1 đến 5 lần số tiền kiếm được. Trường hợp đặc biệt nặng thì bị phán từ 5 năm trở lên (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

国务院 (2017). 无证无照经营查处办法(国务院令第 684 号,第五、六、十三条). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2017-08/23/content_5219861.htm;市场监管总局 (2023). 食品经营许可和备案管理办法(市场监管总局令第 78 号,第四条). https://www.gov.cn/gongbao/2023/issue_10606/202307/content_6894763.html;全国人大 (1997). 刑法(第二百二十五条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Điều kiện cấp phép của tài chính, y tế, giáo dục đào tạo, mỗi loại có luật riêng. Mục này chỉ kiểm được quy tắc điều tra xử lý chung và điều khoản hình sự. Quán trà sữa và quán ăn nhỏ thuộc dịch vụ ăn uống, nên phải xin phép kinh doanh thực phẩm. Sửa chỗ trước, xin giấy sau, giấy chưa cấp đã bán thử, là chỗ hay sảy chân. Nghề thực phẩm chia mấy nhóm, và bán thịt rau tươi có cần giấy không, bạn xem mục 8 (làm thực phẩm trước hết xem mình rơi vào nhóm nào)

8 Làm thực phẩm trước hết xem mình rơi vào nhóm nào: sản xuất và làm ăn uống phải xin phép, chỉ bán đồ đóng gói sẵn đổi sang khai báo, bán thịt rau tươi không cần giấy

Tiền: ÍtThời gian: VừaÝ chí: Không cầnLợi ích: VừaLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Tự làm đồ để bán, như quán ăn nhỏ, đồ kho, bánh nướng, dưa muối, thì phải xin phép. Xưởng nhỏ và hàng rong theo quy định của tỉnh mình. Chỉ bán đồ đóng gói sẵn đúng định nghĩa tiêu chuẩn thì không cần giấy phép kinh doanh thực phẩm, nhưng phải khai báo. Bán thịt tươi và rau thì không cần giấy. Đáng lẽ phải xin phép mà không xin, dù hàng dưới 1 vạn cũng bị phạt 5 vạn đến 10 vạn.

Xem chi tiết
Chi phí

Riêng giấy phép thì không thu phí. Nhưng mặt bằng và thiết bị phải đạt chuẩn, kiểm tra hiện trường cộng với xin giấy mất vài tuần. Bạn bán thịt thì còn phải giữ giấy chứng nhận kiểm dịch và giấy đạt kiểm nghiệm chất lượng thịt của từng lô.

Lợi ích

Luật An toàn thực phẩm (TQ) quy định làm nghề thực phẩm phải lấy phép trước. Bạn tự sản xuất thực phẩm, bán thực phẩm hay làm ăn uống đều phải lấy phép theo luật. "Nhưng bán nông sản thực phẩm và chỉ bán thực phẩm đóng gói sẵn thì không cần lấy phép. Chỉ bán thực phẩm đóng gói sẵn thì phải báo cơ quan quản lý giám sát an toàn thực phẩm của chính quyền nhân dân địa phương cấp huyện trở lên nơi đóng để lưu hồ sơ." Nông sản thực phẩm là thịt tươi và rau loại chưa chế biến. Thực phẩm đóng gói sẵn phải xét theo tiêu chuẩn áp dụng, không chỉ xét việc người khác làm hay có bao bì. Định nghĩa cụ thể xem điều 9 (nhãn thực phẩm đóng gói sẵn). "Cách quản lý cụ thể của xưởng nhỏ sản xuất chế biến thực phẩm và hàng rong thực phẩm do tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc trung ương định." Hai loại này các tỉnh tự đặt quy định. Bạn không có phép mà đã làm nghề thực phẩm thì tiền kiếm được, thực phẩm, dụng cụ, thiết bị và nguyên liệu bị tịch thu hết. Tổng số tiền mẻ hàng đó tính theo giá bán (giá trị hàng) chưa đủ 1 vạn nhân dân tệ thì bạn bị phạt thêm từ 5 vạn trở lên đến 10 vạn trở xuống. Giá trị hàng từ 1 vạn trở lên thì phạt từ 10 lần trở lên đến 20 lần trở xuống giá trị hàng. Quy định quản lý giết mổ lợn nói lợn chỉ được mổ ở lò mổ nhà nước chỉ định, do nhà nước kiểm dịch tập trung. "Trừ cá nhân ở nông thôn tự mổ tự ăn, tổ chức lẫn cá nhân không qua chỉ định đều không được mổ lợn." Thịt lợn mà tổ chức lẫn cá nhân bán, xưởng chế biến thực phẩm thịt dùng, người kinh doanh ăn uống dùng, và bếp ăn tập thể dùng, phải là thịt của lò mổ lợn được chỉ định, đã qua kiểm dịch và kiểm nghiệm chất lượng thịt đạt. Nên thịt lợn bạn bán và bạn dùng đều phải đến từ lò mổ chỉ định. Cả kiểm dịch lẫn kiểm nghiệm chất lượng thịt đều phải qua. Bạn không ở lò chỉ định mà tự ý mổ lợn thì bị ép đóng cửa. Lợn, dụng cụ, thiết bị giết mổ và tiền kiếm được bị tịch thu cùng. Mức phạt giống mức không phép làm thực phẩm ở trên. Luật Phòng dịch động vật quy định sản phẩm động vật bạn bán và bạn vận chuyển phải đi kèm giấy chứng nhận kiểm dịch và dấu kiểm dịch. Không kèm thì bạn bị ép sửa, rồi bị phạt 1 lần trở xuống giá trị hàng loại đạt chuẩn cùng loại. Giải thích tư pháp quy định khoản bồi thường mang tính trừng phạt, tức là khoản đền thêm ngoài trả lại tiền. Thực phẩm do xưởng nhỏ và hàng rong làm, bán mà không đạt chuẩn an toàn thực phẩm, người mua đòi đền mười lần thì tòa án phải ủng hộ (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大常委会 (2025 年第三次修正). 食品安全法(第三十五、三十六、一百二十二条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=7b5a76d0461745a08d3f964916b87ef3;国务院 (2021). 生猪屠宰管理条例(国务院令第 742 号,第二、二十三、三十一条). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-07/22/content_5626534.htm;全国人大常委会 (2021 修订). 动物防疫法(第五十一、一百条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8080817703add2017737395a973e31;最高人民法院 (2024). 关于审理食品药品惩罚性赔偿纠纷案件适用法律若干问题的解释(法释〔2024〕9 号,第四条). http://gongbao.court.gov.cn/Details/bf531a70471f10d377788f28d3d8f8.html

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Ngưỡng vào của xưởng nhỏ, quán ăn nhỏ và hàng rong thực phẩm do các tỉnh định, nên mục này không ghi số cụ thể. Bạn vào trang cục quản lý thị trường của tỉnh mình, tìm "quy định quản lý xưởng nhỏ quán ăn nhỏ hàng rong thực phẩm", rồi xem bản của địa phương. Bán thực phẩm tự làm trên mạng không vì "ở trên mạng" mà bớt một tờ giấy. Cần phép thì bạn vẫn phải xin phép. Ngoài giấy phép còn quy tắc chung của phần này. Chủ thể và giấy phép thì xem mục 6 (trước khi đăng ký chốt tên gọi, địa điểm, ngành nghề). Nghề khác có cần giấy không thì xem mục 7 (nghề cần giấy phép). Người mua đòi được bao nhiêu thì xem phần 5, mục 31 (đòi được mười lần giá hàng)

9 Cho vào bao bán là thực phẩm đóng gói sẵn: trên nhãn, ngày sản xuất, hạn dùng, bảng thành phần thiếu một thứ cũng không được

Tiền: ÍtThời gian: VừaÝ chí: Không cầnLợi ích: VừaLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Đồ cho vào bao bán là thực phẩm đóng gói sẵn, nhãn phải đủ chín mục, gồm ngày sản xuất, hạn dùng. Đồ bán rời ghi tên món, ngày sản xuất, tên, địa chỉ người bán. Sót mục phải ghi, giá trị hàng chưa đủ 1 vạn phạt 5.000 đến 5 vạn, từ 1 vạn phạt 5 đến 10 lần.

Xem chi tiết
Chi phí

In nhãn hết vài xu đến vài hào một tờ. Mỗi mẻ bạn đều phải điền đúng ngày và thành phần, nên tốn một ít thời gian.

Lợi ích

Luật An toàn thực phẩm (TQ) quy định thực phẩm đóng gói sẵn (thực phẩm cho vào bao rồi bán) trên bao bì bắt buộc có nhãn. Nhãn phải ghi tên, quy cách, lượng ròng và ngày sản xuất. Nhãn cũng phải ghi thành phần hoặc bảng thành phần, tên, địa chỉ, cách liên lạc của người sản xuất, và hạn dùng. Còn phải có mã chuẩn sản phẩm, điều kiện bảo quản, tên gọi chung trong chuẩn quốc gia của phụ gia thực phẩm đã dùng, và số giấy phép sản xuất. Pháp luật, quy định hoặc chuẩn an toàn thực phẩm có yêu cầu ghi thêm thì bạn cũng phải ghi. Thực phẩm bán rời là loại không bỏ bao, cân theo nhu cầu. Bạn bán thực phẩm rời thì trên vật đựng và bao bì ngoài cũng phải ghi tên thực phẩm, ngày sản xuất hoặc mã mẻ sản xuất, hạn dùng, cùng tên, địa chỉ và cách liên lạc của người sản xuất kinh doanh. Thực phẩm đóng gói sẵn bạn làm hoặc bạn bán mà không có nhãn, hoặc nhãn, tờ hướng dẫn không đúng quy định của luật này, thì tiền kiếm được và thực phẩm bị tịch thu cùng. Tổng số tiền mẻ hàng đó tính theo giá bán (giá trị hàng) chưa đủ 1 vạn nhân dân tệ thì bạn bị phạt thêm từ 5.000 đến 5 vạn. Giá trị hàng từ 1 vạn trở lên thì phạt 5 đến 10 lần giá trị hàng. Trường hợp nặng thì bạn bị ép ngừng sản xuất kinh doanh, đến mức bị thu lại giấy phép. Nhãn hoặc tờ hướng dẫn chỉ có lỗi nhỏ (khuyết tật nhỏ), vừa không ảnh hưởng an toàn thực phẩm vừa không làm người mua hiểu lầm, thì bạn bị ép sửa trước. Bạn từ chối sửa thì mới bị phạt dưới 2.000 nhân dân tệ. Bản mới "Quy tắc chung về nhãn thực phẩm đóng gói sẵn" mang mã GB 7718-2025, ban hành ngày 16/3/2025. Nó áp dụng từ ngày 16/3/2027, giữa hai mốc có hai năm chuyển tiếp. Bản mới đưa thực phẩm đóng gói sẵn rồi cân ký hoặc đếm chiếc vào chung, nhưng thực phẩm cho nhà hàng và làm tại chỗ bán tại chỗ thì vẫn không áp dụng. Bản này đòi trên bao bì đặt một khu vực riêng, đồng thời hiển thị ngày sản xuất và ngày hết hạn. Ngày phải dùng font chữ và màu tương phản cao, dễ nhìn, xếp theo thứ tự năm-tháng-ngày (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大常委会 (2025 年第三次修正). 食品安全法(第六十七、六十八、一百二十五条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=7b5a76d0461745a08d3f964916b87ef3;卫生部 (2011). 食品安全国家标准 预包装食品标签通则(GB 7718-2011,第 1、2.1、4.1、4.3 条). https://www.nhc.gov.cn/zwgkzt/psp/201106/51950/files/e84256474d1445919246b4a41a87f172.pdf;国家卫生健康委员会 (2025). 《食品安全国家标准 预包装食品标签通则》(GB 7718-2025)问答(第二、三问,范围变化与不适用情形). https://www.nhc.gov.cn/sps/c100087/202509/bc824a504ec34c27883da73f14c20d44.shtml;国家卫生健康委员会、国家市场监督管理总局 (2025). 关于发布《食品安全国家标准 预包装食品标签通则》(GB 7718-2025)等 50 项食品安全国家标准和 9 项修改单的公告(2025 年第 2 号). https://jkw.lasa.gov.cn/wswyh/wjzl/202504/a90766908ef24869a74f7373bf42463f.shtml(拉萨市卫生健康委员会转载公告全文);最高人民法院 (2024). 关于审理食品药品惩罚性赔偿纠纷案件适用法律若干问题的解释(法释〔2024〕9 号,第六、八条). http://gongbao.court.gov.cn/Details/bf531a70471f10d377788f28d3d8f8.html(标签瑕疵与必标事项缺失的分档);北京市市场监督管理局 (2026). 找不到生产日期?食品标签要「变脸」!新规这些重点必看. https://scjgj.beijing.gov.cn/zwxx/scjgdt/202605/t20260507_4639154.html(实施日期、过渡期与日期展示新要求)

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Lỗi nhãn chia hai loại, phạt bao nhiêu và đền bao nhiêu đều đi theo cách chia này. Một là lỗi nhỏ, như sai chữ hoặc cỡ chữ không chuẩn, vừa không ảnh hưởng an toàn thực phẩm vừa không làm người ta hiểu lầm. Loại này cơ quan quản lý thị trường chỉ bắt bạn sửa. Bạn từ chối sửa thì mới bị phạt dưới 2.000 nhân dân tệ, và người mua cũng không đòi được đền mười lần. Hai là thứ phải ghi mà không ghi, như bỏ sót ngày sản xuất hoặc hạn dùng. Giải thích tư pháp ghi rõ cái này không tính lỗi nhỏ. Phạt tính theo giá trị hàng: chưa đủ 1 vạn thì phạt 5.000 đến 5 vạn, từ 1 vạn trở lên thì phạt 5 đến 10 lần giá trị hàng. Hơn nữa người mua còn đòi thêm mười lần tiền hàng, chưa đủ 1.000 nhân dân tệ thì tính 1.000 (xem phần 5, mục 31, đòi được mười lần giá hàng). Chuẩn hiện hành có quy định cho phép bỏ bớt một số mục với thực phẩm nhất định và bao bì rất nhỏ, bạn cần đối chiếu theo sản phẩm. GB 7718-2025 chưa chính thức áp dụng, nên không thể lấy phạm vi mở rộng của bản mới làm định nghĩa hiện tại. Mẫu cụ thể lấy theo văn bản chuẩn áp dụng.

10 Thực phẩm thường không được nói là chữa được bệnh: nhãn, tờ hướng dẫn, quảng cáo và lời nói trên livestream đều tính

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: VừaLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Nhãn, tờ hướng dẫn, quảng cáo thực phẩm thường không được nói phòng, chữa bệnh. Trừ y tế, thuốc và thiết bị y tế, quảng cáo khác đều cấm nói chữa bệnh hay từ giống thuốc. Phạt 1 đến 3 lần phí quảng cáo, tính không ra thì 10 vạn đến 20 vạn. Nặng có thể thu hồi giấy phép.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Bạn rà một lượt câu quảng bá, trang chi tiết hàng và lời nói trên livestream. Phần khó là phải nhịn, không nói mấy câu kiểu "hạ ba cao" hay "trị táo bón".

Lợi ích

Luật An toàn thực phẩm (TQ) viết: "Nhãn, tờ hướng dẫn của thực phẩm và phụ gia thực phẩm không được chứa nội dung giả, không được đề cập chức năng phòng bệnh, chữa bệnh. Người sản xuất kinh doanh chịu trách nhiệm về nội dung nhãn, tờ hướng dẫn mình cung cấp." "Nội dung quảng cáo thực phẩm phải thật và hợp pháp, không được chứa nội dung giả, không được đề cập chức năng phòng bệnh, chữa bệnh. Người sản xuất kinh doanh thực phẩm chịu trách nhiệm về tính thật, tính hợp pháp của nội dung quảng cáo thực phẩm." Nghĩa là bao bì, tờ hướng dẫn và quảng cáo đều không được nói mình phòng hay chữa được bệnh. Bạn viết gì thì chính bạn chịu. Trong quảng cáo mà bạn khoác lác về thực phẩm, lừa người mua, thì bị phạt theo Luật Quảng cáo. Luật Quảng cáo cũng có một điều cấm. "Trừ quảng cáo y tế, thuốc, thiết bị y tế ra, cấm mọi quảng cáo khác đề cập chức năng chữa bệnh, và không được dùng thuật ngữ y tế hoặc thuật ngữ dễ khiến hàng quảng bá lẫn với thuốc, thiết bị y tế." Trừ ba loại quảng cáo y tế, thuốc và thiết bị y tế, quảng cáo khác đều không được nói chữa bệnh, cũng không được dùng từ nghe giống thuốc hoặc giống thiết bị y tế. Vi phạm điều này thì bạn bị ép dừng quảng cáo. Bên đặt quảng cáo (nhà quảng cáo) còn phải, trong phạm vi đã đăng, công khai làm rõ và xóa ảnh hưởng. Rồi bị phạt tiền theo phí quảng cáo từ 1 lần đến 3 lần. Phí quảng cáo không tính được, hoặc khai thấp rõ rệt, thì phạt 10 vạn đến 20 vạn nhân dân tệ. Trường hợp nặng thì phạt theo phí quảng cáo từ 3 lần đến 5 lần, hoặc phạt 20 vạn đến 100 vạn. Còn có thể thu hồi giấy phép kinh doanh, và việc làm ăn không làm được nữa (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大常委会 (2025 年第三次修正). 食品安全法(第七十一、七十三、一百二十五、一百四十条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=7b5a76d0461745a08d3f964916b87ef3;全国人大常委会 (2021 年修正). 广告法(第十七、五十八条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081817ab231eb017abd6bd860052d

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: "Chức năng bảo vệ sức khỏe" cũng không phải thứ thực phẩm thường nói được. Chức năng mà thực phẩm bảo vệ sức khỏe được tuyên bố chỉ lấy từ danh mục nhà nước định, sản phẩm còn phải qua đăng ký hoặc lưu hồ sơ, thực phẩm thường không có thủ tục này. Người mua nhận ra loại lời nói này thế nào, bạn xem phần 6, mục 10 (đừng tiêu nhiều tiền mua thực phẩm bảo vệ sức khỏe). Ngoài bao bì và quảng cáo, trang chi tiết, lời nói livestream và bài đăng vòng bạn bè (WeChat) đều tính là nội dung quảng cáo. Đăng ra là bạn đã để lại dấu vết.

11 Nghề thực phẩm có vạch hình sự: bán thịt chết bệnh, hàng vượt chuẩn đã đủ tội; trộn chất độc hại thì không nhìn số tiền, khung khởi đầu là 5 năm tù trở xuống

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Mục 8 đến 10 phạt tiền, mục này bắt người. Bán thịt chết bệnh, thịt không đạt kiểm nghiệm, hoặc hàng có dư lượng thuốc, kim loại nặng vượt chuẩn nghiêm trọng thì bị kết án tù 3 năm trở xuống. Chỉ cần đủ gây trúng độc nặng là phạm tội, không cần có người ăn bị ngộ độc thật. Bạn cho chất độc hại không phải thực phẩm vào đồ ăn thì mức khởi điểm là 5 năm tù trở xuống, không nhìn tiền bán.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Bạn làm theo cả bộ ở mục 8 (làm thực phẩm trước hết xem mình rơi vào nhóm nào): giữ giấy chứng nhận kiểm dịch và chứng từ nhập hàng, trong bảng thành phần chỉ bỏ thứ tra được số phê duyệt.

Lợi ích

Điều 143 Bộ luật Hình sự (TQ) áp dụng khi thực phẩm bạn làm hoặc bán không đạt chuẩn an toàn thực phẩm. Chỉ cần "đủ gây tai nạn trúng độc thực phẩm nặng hoặc bệnh qua thực phẩm nặng khác" là đủ tội. Bạn bị kết án tù 3 năm trở xuống hoặc giam ngắn hạn, đồng thời bị phạt tiền. Làm sức khỏe người ra tổn hại nặng, hoặc có tình tiết nặng khác, thì bị kết án từ 3 năm trở lên đến 7 năm trở xuống kèm phạt tiền. Hệ quả đặc biệt nặng thì bị kết án từ 7 năm trở lên (thấp nhất 7 năm) đến tù chung thân, bị phạt tiền hoặc bị tịch thu toàn bộ tài sản đứng tên mình. Điều 144 quản việc trộn nguyên liệu không phải thực phẩm có độc, có hại vào thực phẩm bạn làm hoặc bạn bán, hoặc bạn biết đã trộn rồi vẫn bán. Mức khởi đầu là tù 5 năm trở xuống kèm phạt tiền. Làm sức khỏe người ra tổn hại nặng, hoặc có tình tiết nặng khác, thì bị kết án từ 5 năm trở lên đến 10 năm trở xuống kèm phạt tiền. Làm người ăn chết, hoặc có tình tiết đặc biệt nặng khác, thì xử theo Điều 141 (từ 10 năm trở lên, chung thân hoặc tử hình). Tòa án Nhân dân Tối cao và Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao có bản giải thích chung. Bản đó liệt kê những tình huống nào được tính là "đủ gây tai nạn trúng độc thực phẩm nặng hoặc bệnh qua thực phẩm nặng khác". Một là "chứa vi sinh vật gây bệnh, dư nông dược, dư thuốc thú, độc tố sinh học, kim loại nặng và loại chất ô nhiễm vượt hạn chuẩn nặng". Hai là "thuộc thịt và chế phẩm gia súc, gia cầm, thú, thủy sản chết bệnh, chết không rõ nguyên nhân hoặc kiểm dịch kiểm nghiệm không đạt". Ba là "thuộc loại nhà nước vì nhu cầu đặc biệt như phòng chống bệnh đã ra lệnh cấm sản xuất, bán". Bốn là "thực phẩm phối chế dùng y khoa đặc biệt, thực phẩm chính phụ chuyên cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ mà thành phần dinh dưỡng không đạt chuẩn an toàn thực phẩm nặng". Phụ gia bạn dùng quá lượng hoặc dùng sai chỗ, đến mức gây ra hệ quả trên, cũng bị định tội theo Điều 143. Cái gì tính là "nguyên liệu không phải thực phẩm có độc có hại" thì không do bạn quyết định. Một loại là chất mà pháp luật, quy định cấm bỏ vào thực phẩm. Một loại nữa là chất nằm trong danh sách mà cơ quan liên quan của Quốc vụ viện công bố, như nông dược bị cấm, hoặc thuốc cấm dùng trên động vật thực phẩm. Còn một tình huống cũng tính là "tình tiết nặng khác" của Điều 144. Bạn làm hoặc bán từ 10 vạn trở lên nhưng chưa đủ 20 vạn nhân dân tệ cũng tính là tình tiết nặng. Địa điểm ở trong sân trường tiểu học, trung học, cơ sở trông trẻ, cơ sở dưỡng lão và vùng xung quanh cũng tính là tình tiết nặng. Người mua là trẻ chưa thành niên hoặc người già cũng tính là tình tiết nặng. Bạn không ở lò chỉ định mà tự dựng xưởng mổ lợn để giết mổ và bán, trường hợp nặng thì bị tuyên án theo tội kinh doanh trái phép. Làm đến từ 10 vạn trở lên, hoặc kiếm từ 5 vạn trở lên, thì đã tính là "tình tiết nặng" (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大常委会 (2020 年修正). 刑法(第一百四十一、一百四十三、一百四十四条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808181796a636a0179822a19640c92(国家法律法规数据库);最高人民法院、最高人民检察院 (2021). 关于办理危害食品安全刑事案件适用法律若干问题的解释(法释〔2021〕24 号,第一、二、五、七、九、十七、十八条,2022 年 1 月 1 日起施行). https://scjg.hebei.gov.cn/info/79117(河北省市场监督管理局转载全文)、https://sft.ln.gov.cn/sft/ywgz/zfflgw/xzys/2525860BD0F843EFA7A3B7FDC330614E/index.shtml(辽宁省司法厅转载全文,两份逐字核对一致)

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Ranh giới với mục 8 đến 10 là có đụng vào chính sự an toàn của thực phẩm hay không. Chưa xin giấy, nhãn sót mục, hoặc thổi phồng hiệu quả chữa bệnh thì bạn bị phạt tiền. Bán thịt chết bệnh, hàng vượt chuẩn, thêm phụ gia bừa, hoặc trộn nguyên liệu không phải thực phẩm thì bạn vào quy trình hình sự. Hàng rào tiết kiệm công nhất vẫn là bộ động tác trong mục 8 (làm thực phẩm trước hết xem mình rơi vào nhóm nào). Thịt bạn chỉ nhập từ lò mổ chỉ định. Mỗi lô bạn giữ giấy chứng nhận kiểm dịch và giấy đạt kiểm nghiệm chất lượng thịt. Thành phần bạn chỉ dùng loại tra được số phê duyệt. Thứ gọi là "thịt xử lý rẻ" hoặc "góc thịt không rõ nguồn" là nơi hay xảy ra chuyện nhất trong các vụ hình sự về thực phẩm. Trang nguồn gốc trên Công báo Tòa án Nhân dân Tối cao đợt này trả lỗi 502, nên phần này trích hai bản đăng lại của cơ quan chính thức cấp tỉnh, và đã so từng chữ hai bên khớp nhau

12 Lĩnh giấy phép là phải khai thuế đúng kỳ, khai thật; không có thu nhập vẫn phải khai, chỉ khai toàn số không khi đủ điều kiện

Tiền: Không tốnThời gian: VừaÝ chí: Chút ítLợi ích: VừaLoại lợi ích: TiềnChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Có giấy phép thì phải khai thuế đúng kỳ và khai thật. Không có thu nhập vẫn phải khai, nhưng không được chỉ vì không có thu nhập mà ghi toàn số không. Không khai thì có thể bị phạt dưới 2.000 nhân dân tệ, nặng có thể phạt từ 2.000 đến 1 vạn nhân dân tệ. Ba tháng liền không khai loại thuế nào thì thành hộ bất thường và bị ngừng dùng hóa đơn.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Bạn tự khai theo tháng hoặc theo quý trên cổng thuế điện tử, một lần mất vài phút. Thuê người ghi sổ hộ là một khoản chi khác trên thị trường. Nếu có thuê nhân viên thì bạn còn phải đăng ký bảo hiểm xã hội trong 30 ngày kể từ ngày thành lập. Phần khó là tháng không có việc bạn cũng phải nhớ khai đúng hạn.

Lợi ích

"Người nộp thuế trong kỳ nộp thuế không có khoản thuế phải nộp cũng phải theo quy định làm khai thuế." Kỳ này bạn một xu thuế cũng không phải nộp, tờ khai vẫn phải nộp. Luật Quản lý thu thuế còn yêu cầu khai đúng thực tế theo quy định. Không có thu nhập, không có lợi nhuận, không có thuế phải nộp là ba việc khác nhau. Dù không có thu nhập, chi phí đã phát sinh như tiền thuê nhà, tiền lương vẫn phải khai đúng theo quy định. Khoản thu nhập được miễn thuế cũng phải khai vào mục tương ứng, không được ghi là thu nhập bằng không. Có được khai số không hay không, phải đối chiếu từng loại thuế với điều kiện và yêu cầu điền tờ khai. Hướng dẫn khai thuế thu nhập doanh nghiệp của Cục Thuế Phật Sơn đưa ra một ví dụ: đã nộp báo cáo tài chính, và trong kỳ tổng thu nhập, chi phí, lợi nhuận lũy kế đều bằng không thì mới đủ điều kiện khai số không bằng một nút. Lúc đó số người làm việc, tổng tài sản vẫn phải điền, không phải cả tờ khai đều ghi số không. Không đúng kỳ khai thì "cơ quan thuế ra lệnh sửa trong hạn, có thể phạt 2.000 nhân dân tệ trở xuống; tình tiết nặng có thể phạt từ 2.000 trở lên đến 1 vạn nhân dân tệ trở xuống". Bạn không khai, lại còn nộp thiếu thuế, thì thuế phải bị truy lại. Bạn còn phải bù tiền chậm nộp cộng theo ngày, và bị phạt thêm "từ năm mươi phần trăm trở lên đến năm lần trở xuống" khoản thuế nộp thiếu. Tiền chậm nộp cộng theo ngày, mỗi ngày 0,05%. "Liên tiếp ba tháng tất cả loại thuế đều không làm khai thuế, hệ thống quản lý thu thuế tự coi nó là hộ bất thường, và ngừng cấp sổ lĩnh hóa đơn và quyền dùng hóa đơn của nó." Ba tháng bạn gì cũng không khai thì hệ thống tự xếp bạn vào hộ bất thường. Hóa đơn bạn lĩnh không được, cũng xuất không được. Bạn khai bù và chịu phạt xong thì việc này tự gỡ. Đơn vị có thuê nhân viên "phải trong ba mươi ngày kể từ ngày thành lập... xin cơ quan quản lý bảo hiểm xã hội địa phương làm đăng ký bảo hiểm xã hội" (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

国务院 (2002). 税收征收管理法实施细则(国务院令第 362 号,第三十二、三十四、七十五条). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100010/c5195082/content.html ; 全国人大常委会 (2015). 税收征收管理法(2015 年修正,第二十五、三十二、六十二、六十四条). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100009/c5195081/content.html ; 国家税务总局佛山市税务局 (2025). 企业所得税——申报指引——查账征收(填写报表:一键零申报条件、免税收入填报). https://guangdong.chinatax.gov.cn/gdsw/fssw_nsrxt_kjxz/2025-10/09/content_145b9db929fb4054bcca80d26ab8a3ee.shtml ; 国家税务总局 (2019). 关于税收征管若干事项的公告(国家税务总局公告 2019 年第 48 号,第三条). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100012/c5195194/content.html ; 全国人大常委会 (2018). 个人所得税法(2018 年修正,第十二条). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100009/c5193028/content.html ; 全国人大常委会 (2018). 社会保险法(2018 年修正,第五十七条). http://www.npc.gov.cn/zgrdw/npc/xinwen/2019-01/07/content_2070267.htm ; 全国人大常委会 (2018). 企业所得税法(2018 年修正,第五十四条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8080816f135f46016f2106acd11784(国家法律法规数据库) ; 市场监管总局等六部门 (2025). 企业注销指引(2025 年修订)(2025 年第 52 号公告). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202512/content_7053238.htm

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Sau "nhiều giấy hợp một", bạn không phải làm đăng ký thuế riêng nữa. Bạn lấy mã tín dụng xã hội thống nhất trên giấy phép kinh doanh, đăng nhập cổng thuế điện tử, xác nhận thông tin đăng ký, rồi khai mình phải nộp những loại thuế nào. Hộ kinh doanh cá thể và doanh nghiệp tư nhân một chủ nộp thuế thu nhập cá nhân từ kinh doanh. Trước hết "trong mười lăm ngày sau khi tháng hoặc quý kết thúc" bạn nộp một khoản, rồi "trước ngày 31/3 năm sau khi lấy được thu nhập" làm quyết toán (cả năm tính tổng, thừa thì được trả lại, thiếu thì bù). Công ty trách nhiệm hữu hạn nộp thuế thu nhập doanh nghiệp, tạm nộp theo tháng hoặc theo quý. Quyết toán cả năm tính "trong năm tháng kể từ ngày kết thúc năm", hạn là ngày 31/5 năm sau. Chưa khai trương vẫn phải khai, chỉ khai toàn số không khi đủ điều kiện. Liên tiếp ba tháng không khai loại thuế nào thì thành hộ bất thường, hóa đơn bị ngừng dùng. Hướng dẫn xóa đăng ký doanh nghiệp năm 2025 ghi rõ, hộ bất thường muốn xóa đăng ký thuế "cần trước hết gỡ trạng thái bất thường, bổ sung thủ tục khai thuế". Xóa đăng ký đi thế nào, xem mục 23 (lỗ thì rút lui theo đúng thủ tục)

13 Hóa đơn chỉ xuất theo giao dịch thật, người nộp thuế quy mô nhỏ dùng hết mức miễn thuế

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Người nộp thuế quy mô nhỏ theo cách tính đơn giản, bán dưới 10 vạn một tháng hoặc 30 vạn một quý thì miễn thuế giá trị gia tăng, mức 3% cùng kỳ giảm còn 1%. Xuất hoặc nhờ xuất hóa đơn khống thì tù 3 năm trở xuống, nặng hơn thì cao hơn, phạt 2 vạn đến 20 vạn.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Bạn không mua hóa đơn, không bán hóa đơn, cũng không "chạy sổ xuất hóa đơn" thay người khác. Bạn xuất hóa đơn và khai thuế theo việc làm ăn thật sự xảy ra.

Lợi ích

Quy mô nhỏ, và nộp thuế theo cách tính đơn giản, thì gọi là người nộp thuế quy mô nhỏ. Luật viết là "doanh số chưa đến ngưỡng bắt đầu chịu thuế thì miễn thuế giá trị gia tăng". Vạch này gọi là ngưỡng bắt đầu chịu thuế. Từ ngày 1/1/2026 đến ngày 31/12/2027, ngưỡng là theo tháng 10 vạn nhân dân tệ, theo quý 30 vạn, theo lần hoặc theo ngày 1.000 nhân dân tệ. Bạn bán chưa đến vạch này thì không phải nộp. Cùng khoảng thời gian đó, mức đang nộp là 3% thì giảm còn nộp theo 1%, trừ bán nhà, thuê nhà và chuyển quyền sử dụng đất. Ngược lại, bạn xuất hóa đơn giá trị gia tăng chuyên dụng không có mua bán thật, hoặc hóa đơn khác có thể đem đi trừ thuế, thì bị kết án tù 3 năm trở xuống hoặc giam ngắn hạn, kèm phạt 2 vạn đến 20 vạn nhân dân tệ. Xuất cho người khác, xuất cho mình, nhờ người khác xuất cho mình, hay giới thiệu người khác xuất, đều tính. Tiền thuế liên quan lớn thì bị kết án 3 đến 10 năm. Số tiền đặc biệt khổng lồ thì bị kết án từ 10 năm trở lên hoặc chung thân (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大常委会 (2024). 增值税法(2026 年 1 月 1 日施行,第二十三条). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100009/c5237365/content.html;财政部、税务总局 (2026). 关于增值税法施行后增值税优惠政策衔接事项的公告(财政部 税务总局公告 2026 年第 10 号,第一、二、六条). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c102416/c5247434/content.html;全国人大 (1997). 刑法(第二百零五条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Luật Thuế giá trị gia tăng áp dụng từ ngày 1/1/2026. Hai thông cáo giảm miễn cho người nộp thuế quy mô nhỏ trước đó, số 19 năm 2023 và số 1 năm 2023, vì vậy ngừng áp dụng hoặc bị bãi bỏ. Ngưỡng tiền không đổi, nhưng căn cứ đã đổi, nên mục này cập nhật theo văn bản mới. Trang gốc của điều hình sự là bản năm 1997. Điều 205 sau đó qua bản sửa đổi đã điều chỉnh lại các mức án theo số năm. Mục này chỉ viết những mức đã kiểm được và chưa bị sửa. Khoản được miễn là thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập tính riêng. "Tìm người xuất hóa đơn trừ chi phí" là xuất khống, không phải tiết kiệm thuế

14 Ai tự xưng cục thuế, gọi điện hay nhắn tin giục bạn chuyển tiền vào tài khoản chỉ định để khai thuế đều là lừa đảo; việc thuế chỉ đi qua cổng thuế điện tử và 12366

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Không cầnLợi ích: VừaLoại lợi ích: TiềnChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Cơ quan thuế không hỏi mật khẩu ngân hàng, mật khẩu thanh toán hay mã xác minh, cũng không đưa tài khoản để chuyển tiền. Người kiểm tra phải xuất giấy thông báo và thẻ kiểm tra. Điện lạ thì bạn cúp, gọi 12366 để xác minh. Đã chuyển tiền thì bạn gọi 110 hoặc 96110 để chặn thanh toán.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Bạn nhận điện thoại hoặc tin nhắn "cục thuế kiểm tra ngẫu nhiên", "tài khoản bất thường", "không khai thuế sẽ phạt", hoặc có người kết bạn với bạn, thì trước hết cúp máy, không trả lời. Rồi bạn gọi 12366 (đường dây thuế TQ), hoặc gọi số cố định của cơ quan thuế quản lý trực tiếp, để xác minh.

Lợi ích

Văn bản nhắc nhở của Tổng cục Thuế (TQ) viết: "Cơ quan thuế không đòi mật khẩu thẻ ngân hàng, mật khẩu thanh toán qua mini-app trên WeChat, điện thoại, tin nhắn hay các cách tương tự." Cơ quan thuế cũng không đòi số dư tài khoản và mã xác minh tin nhắn liên quan đến thu chi qua thẻ ngân hàng. "Một số kẻ phạm pháp mạo danh cán bộ thuế lấy cớ 'làm hộ khai thuế' 'làm hộ ưu đãi thuế' 'giải đọc chính sách' loại danh nghĩa để tiếp cận người nộp thuế." Bạn muốn xác minh thì gọi "đường dây nóng khai nộp thuế 12366 hoặc điện thoại cố định của cơ quan thuế quản lý trực tiếp". Người thật đến tận nơi kiểm tra sổ (kiểm tra thuế) thì "bắt buộc xuất giấy thông báo kiểm tra và thẻ kiểm tra". "Tiền thuế chỉ có thể nộp qua cổng thuế điện tử hoặc tại sảnh làm việc thuế, cơ quan thuế không cung cấp tài khoản chỉ định." Với đơn vị làm thuế hộ, quy định cũng có một điều riêng. "Lấy danh nghĩa cơ quan thuế và cán bộ thuế tống tiền người nộp thuế, người có nghĩa vụ khấu trừ nộp thay" thì tùy nặng nhẹ bị phạt tiền. Khoác danh cục thuế và cán bộ thuế để tống tiền người nộp thuế và tổ chức khấu trừ nộp thay chính là tình huống này. Mạo danh cán bộ cơ quan nhà nước đi lừa gạt thì bị tạm giữ từ 10 đến 15 ngày, còn có thể bị phạt thêm dưới 1.000 nhân dân tệ. Vừa đủ tội lừa đảo vừa đủ tội mạo danh lừa gạt thì "theo quy định phạt nặng hơn mà định tội xử phạt" (điều nào phạt nặng thì xử theo điều đó) (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

国家税务总局 (2025). 税务部门提醒广大纳税人——增强防范意识 警惕互联网涉税诈骗. https://www.chinatax.gov.cn/chinatax/n810219/n810724/c5243181/content.html ; 国家税务总局扬州市税务局 (2023). 扬州防范涉税诈骗宣传篇. https://jiangsu.chinatax.gov.cn/art/2023/8/28/art_23038_432322.html ; 国家税务总局 (2025). 涉税专业服务管理办法(试行)(国家税务总局令第 58 号,第三十二条第七项、第三十三条). https://fgk.chinatax.gov.cn/zcfgk/c100011/c5239044/content.html ; 全国人大常委会 (2025). 治安管理处罚法(2025 年修订,2026 年 1 月 1 日施行,第六十二条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202506/t20250627_699863.shtml ; 最高人民法院、最高人民检察院、公安部 (2016). 关于办理电信网络诈骗等刑事案件适用法律若干问题的意见(法发〔2016〕32 号). https://www.spp.gov.cn/zdgz/201612/t20161221_176278.shtml

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Loại lừa này chuyên chọn hộ cá thể và công ty nhỏ mới đăng ký. Lời nói là "hệ thống hiển thị bạn chưa khai thuế, hôm nay không xử lý sẽ phạt", rồi họ dẫn bạn vào tài khoản công khai hay mini-app của họ, một lần thu vài trăm nhân dân tệ. Trong khi tờ khai đó vốn miễn phí, bạn tự làm vài phút là xong. Thuê một cơ quan trên thị trường ghi sổ hộ thì không phạm luật. Nhưng cơ quan đó không phải cơ quan nhà nước, và cũng không dùng danh nghĩa cục thuế để giục bạn. Bạn đã trả tiền hoặc chuyển khoản rồi thì theo phần 8, mục 2 (bị lừa thì chặn chi), lập tức gọi 110 hoặc 96110 để đòi chặn thanh toán. Kẻ mạo danh cơ quan quản lý thị trường, nói bạn nộp thiếu báo cáo năm và đòi tiền làm hộ, là cùng một chiêu, xem mục 25 của phần này (báo cáo năm không thu phí)

15 Thu tiền viết "định kim" chứ không viết "đính kim", tiền phạt vi phạm ghi rõ số, cho trả chậm thì thẩm như cho vay

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Viết "định kim" mới có quy tắc gấp đôi: bạn bỏ hẹn thì mất khoản này, đối phương bỏ hẹn thì trả gấp đôi, phần quá 20% tiền hợp đồng không tính. Viết "đính kim" thì không có quy tắc đó. Cho trả chậm là cho vay không lãi, đối phương đổ thì thành nợ xấu.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Trong hợp đồng bạn viết hai chữ "định kim", và số tiền không quá 20% tổng tiền hợp đồng. Bạn thu tiền trước rồi mới giao hàng. Trước khi chịu cho đối phương lấy hàng trước, trả sau (cho trả chậm), bạn tra đối phương một lượt.

Lợi ích

Định kim phải là tiền thật sự giao vào tay đối phương mới tính (thành lập từ lúc giao thật). Bên nộp định kim bỏ hẹn thì khoản này không lấy lại được. Bên thu định kim bỏ hẹn thì phải trả lại nguyên số, và cộng thêm một phần y hệt (trả gấp đôi). Phần quá 20% tổng tiền hợp đồng (giá trị đối tượng hợp đồng chính) thì không tính theo định kim. Tiền phạt vi phạm hứa trước mà cao vô lý hoặc thấp vô lý so với thiệt hại thật, tòa án có thể theo yêu cầu của một bên điều xuống hoặc điều lên. Tiền phạt vi phạm và định kim đều viết vào hợp đồng thì khi thật sự vi phạm, bạn chỉ chọn một thứ để đòi, không lấy cả hai (cả nước TQ, từ năm 2021)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大 (2020). 民法典(第五百八十五、五百八十六、五百八十七、五百八十八条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: "Đính kim" trong Bộ luật Dân sự không có bộ quy tắc của định kim, thường chỉ được coi là tiền trả trước. Đây là cách nói thông dụng trong thực vụ, và phần này chưa kiểm án lệ. Mua nhà mới, đóng tiền đặt cọc mua nhà (认购定金) rồi sau đó không ký được hợp đồng chính thức, thì có quy tắc riêng, xem phần 15, mục 11 (tiền đặt cọc mua nhà). Thời hạn trả chậm nghĩa là bạn cho đối phương vay tiền của mình, không lấy lãi. Đối phương đổ thì đó là nợ xấu. Trước khi cho trả chậm, bạn vào hệ thống công bố thông tin tín dụng doanh nghiệp quốc gia (TQ), tra hồ sơ đối phương, xem họ có từng bị kiện không

16 Người vào làm trong tháng đầu phải ký hợp đồng giấy, trong 30 ngày đăng ký bảo hiểm xã hội

Tiền: NhiềuThời gian: ÍtÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Người làm đủ một tháng mà chưa có hợp đồng giấy thì bạn trả lương gấp đôi, từ tháng thứ hai đến đủ một năm. Bạn phải đăng ký bảo hiểm xã hội trong 30 ngày từ ngày sử dụng lao động. Không làm, mà còn không chịu sửa, thì bị phạt 1 đến 3 lần số tiền bảo hiểm phải nộp. Luật không có chuyện nhân viên tự nguyện bỏ bảo hiểm.

Xem chi tiết
Chi phí

Phần bảo hiểm xã hội do công ty ra thì phải nộp suốt, tỷ lệ mỗi nơi một khác. Riêng việc ký hợp đồng thì không tốn tiền. Bạn lấy thẳng mẫu hợp đồng của cơ quan nhân sự địa phương là được.

Lợi ích

Người vào làm đủ một tháng, chưa đủ một năm, mà bạn chưa ký hợp đồng giấy, thì mỗi tháng bạn phải trả lương gấp đôi. Từ ngày đầu người đó vào làm tính, trong 30 ngày bạn phải làm đăng ký bảo hiểm xã hội cho họ. Không làm thì bạn bị buộc sửa trong hạn. Quá hạn thì bị phạt theo tiền bảo hiểm phải nộp từ 1 lần trở lên đến 3 lần trở xuống. Người trực tiếp làm việc này bị phạt riêng từ 500 trở lên đến 3.000 nhân dân tệ trở xuống. Bảo hiểm không nộp đúng hạn, hoặc không nộp đủ, thì từ ngày nợ cộng thêm mỗi ngày 0,05% (tiền chậm nộp). Quá hạn vẫn không nộp thì lại bị phạt theo khoản nợ từ 1 lần trở lên đến 3 lần trở xuống. Công ty phải tự khai, và đúng hạn nộp đủ tiền. Chỉ có lý do pháp định không thể kháng, như thiên tai, thì mới được nộp muộn hoặc nộp ít. Không có mục "nhân viên tự nguyện từ bỏ" (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大常委会 (2007). 劳动合同法(第十、八十二条). https://www.gov.cn/gongbao/content/2007/content_711013.htm;全国人大常委会 (2010). 社会保险法(2018 年修正,第五十八、六十、八十四、八十六条). https://www.mohrss.gov.cn/xxgk2020/fdzdgknr/zcfg/fl/202011/t20201102_394629.html

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Lương gấp đôi tính từ tháng thứ hai đến đủ một năm, bạn càng kéo thì càng đắt. Nhân viên chưa ký hợp đồng và chưa được nộp bảo hiểm, một khi gặp tai nạn lao động, hoặc sau khi nghỉ đi trọng tài, thì phải truy nộp, cộng phạt, cộng thêm tiền bồi thường. Cộng lại thường nhiều hơn hẳn số tiền đã tiết kiệm được. Nhân viên đòi lương gấp đôi thế nào, xem phần 19, mục 20 (lương gấp đôi)

17 Lương trả theo hợp đồng và luật; tăng lương, cho vay, thưởng đều đi qua giấy

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: VừaLoại lợi ích: TiềnChứng cứ CChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Bạn phải trả lương đúng hạn, đủ số, theo hợp đồng và luật. Bạn nợ lương thì nhân viên có thể xin tòa lệnh thanh toán. Bạn chỉ nói miệng khi tăng lương, thưởng hoặc ứng hộ, nên bên thiếu chứng cứ sẽ thiệt. Bạn cho nhân viên vay thì luật không bắt buộc phải viết giấy, nhưng nên viết giấy nợ, ghi số tiền, lãi và hạn trả.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Trong hợp đồng bạn viết rõ lương. Tăng lương, thưởng, ứng hộ và cho vay, bạn cứ ký lại một tờ giấy. Bạn không hứa miệng. Bạn cũng không móc túi mình trả lương thay công ty. Phần khó là người quen mở miệng, bạn cũng phải theo đúng quy định này.

Lợi ích

Nội dung hợp đồng lao động bắt buộc phải ghi đã gồm lương trả thế nào và bảo hiểm xã hội đóng ra sao. Công ty phải theo hợp đồng và quy định nhà nước, đúng hạn và đủ số, trả lương. Công ty kéo không trả thì nhân viên có thể đến thẳng tòa án xin lệnh thanh toán (văn thư đòi nợ do tòa án cấp). Bạn lấy tiền của mình cho nhân viên vay thì đó là một hợp đồng vay. Bộ luật Dân sự (TQ) nói: "Hợp đồng vay phải lập thành văn bản, trừ trường hợp vay giữa các cá nhân có thỏa thuận khác." Bạn là cá nhân cho cá nhân vay, nên luật không bắt buộc phải viết thành giấy. Nội dung hợp đồng vay thường gồm loại khoản vay, loại tiền, mục đích, số tiền, lãi suất, thời hạn và cách trả nợ. Viết một tờ giấy vay gồm các mục này là gợi ý của tác giả. Thưởng bạn hứa miệng, không có giấy đen chữ trắng, đến lúc thật sự cãi nhau thì bên không đưa được chứng cứ sẽ thiệt (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

C

Nguồn

全国人大常委会 (2007). 劳动合同法(第十七、三十条). https://www.gov.cn/gongbao/content/2007/content_711013.htm;全国人大 (2020). 民法典(第四百六十九、六百六十八条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Không phải bạn không giúp người. Bạn giúp thì cũng phải đi qua chế độ. Ân huệ ngoài chế độ một khi thành lệ, bạn muốn dừng sẽ sinh tranh chấp. Cho vay tư và sổ công ty lẫn vào nhau, công ty lỗ thì nợ xấu rơi vào đầu bạn. Phần điều luật đã kiểm được. Riêng lời khuyên là kinh nghiệm, nên mức C

18 Bán trước làm sau: dùng đặt trước và đơn nhỏ kiểm xem có người mua không rồi mới bỏ tiền sản xuất

Tiền: ÍtThời gian: VừaÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ B

Một nghiên cứu ở Ý cho thấy người khởi nghiệp đặt giả thuyết trước rồi kiểm bằng phản hồi thị trường thì làm ăn tốt hơn. Họ cũng dễ đổi hướng kịp lúc, và không bỏ sớm hơn. Không ai trả trước hay đặt đơn nhỏ thì đừng tin "làm ra tự có người mua".

Xem chi tiết
Chi phí

Bạn bỏ vài chục đến vài trăm nhân dân tệ để làm một mẫu thử hoặc một trang giới thiệu. Rồi bạn đi tìm vài chục khách thật, để họ trả trước hoặc đặt đơn nhỏ. Làm vậy thì chậm hơn mở xưởng ngay vài tuần. Phần khó là phải nhịn, không làm hàng ra trước.

Lợi ích

Có một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên theo dõi 116 doanh nghiệp khởi nghiệp của Ý, trong khoảng một năm. Thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên là chia người ngẫu nhiên thành hai nhóm, chỉ đào tạo một nhóm, rồi so kết quả hai nhóm. Kết quả là người khởi nghiệp được đào tạo, và quyết định theo kiểu "đặt giả thuyết trước rồi lấy phản hồi thị trường để kiểm", thì thành tích tốt hơn. Họ cũng có khả năng quay đầu, đổi sang phương án khác, kịp lúc hơn. Tỷ lệ bỏ sớm thì không cao hơn. Dự án trông có hi vọng mà thật ra làm không được, tác giả gọi là dự án dương tính giả. Tác giả giải thích rằng cách làm này giảm xác suất tiếp tục đổ tiền vào loại dự án đó (Ý, công bố 2020)

Mức chứng cứ

B

Nguồn

Camuffo A, Cordova A, Gambardella A, Spina C (2020). A Scientific Approach to Entrepreneurial Decision Making: Evidence from a Randomized Control Trial. Management Science 66(2):564-586. https://doi.org/10.1287/mnsc.2018.3249

Ghi chú

Chỉ có một nghiên cứu này, mẫu nhỏ, lại làm ở Ý, nên định mức B. Tiêu đề, nơi đăng và tóm tắt đã được đối chiếu qua Crossref và Semantic Scholar. Con số hiệu quả trong toàn văn thì phần này chưa kiểm. Không ai chịu trả trước, và không ai chịu đặt đơn nhỏ, thì bạn đừng tin "làm ra là có người mua"

19 Mẫu làm xong trước hết qua một vòng danh mục sản xuất hàng loạt rồi mới bàn mở xưởng

Tiền: ÍtThời gian: VừaÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ CChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Một mẫu và một nghìn cái, tiền nằm đọng ở những chỗ khác nhau. Tỷ lệ đạt quyết định chi phí, số đặt tối thiểu và kỳ hạn quyết định tiền ứng trước, tồn kho quyết định lúc tiền về. Hàng trong danh mục chứng nhận bắt buộc, chưa chứng nhận, chưa dán dấu, không được xuất xưởng hay bán.

Xem chi tiết
Chi phí

Bạn bỏ vài trăm nhân dân tệ để làm một lô thử nhỏ. Rồi tốn vài giờ tính cho rõ tỷ lệ đạt (100 cái có mấy cái bán được). Số lượng đặt tối thiểu, kỳ hạn trả tiền của nhà cung cấp, tồn kho chiếm bao nhiêu tiền, bao bì và vận chuyển, chứng nhận và giấy phép, nhãn hiệu, cũng phải tính từng khoản một. Phần khó là phải nhịn, không bỏ qua bước này để mở xưởng luôn.

Lợi ích

Tỷ lệ đạt là trong một lô làm ra có mấy phần đạt chuẩn và bán được, và tỷ lệ đó quyết định chi phí thật. Nhà cung cấp một lần ít nhất bắt bạn đặt bao nhiêu (số lượng đặt tối thiểu). Giao hàng xong bao lâu bạn mới thu được tiền (kỳ hạn trả tiền). Hai mục này quyết định bạn phải ứng trước bao nhiêu tiền. Tồn kho quyết định tiền khi nào về. Sản phẩm nằm trong danh mục chứng nhận sản phẩm bắt buộc thì phải qua chứng nhận trước, và dán dấu chứng nhận lên sản phẩm, mới được xuất xưởng và bán. Bạn không chứng nhận mà tự ý xuất xưởng bán thì bị phạt theo quy định về chứng nhận và công nhận. Làm ăn uống và bán thực phẩm thì phải xin phép kinh doanh thực phẩm (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

C

Nguồn

质检总局 (2009). 强制性产品认证管理规定(质检总局令第 117 号,第二、四十九条). http://www.gov.cn/gongbao/content/2010/content_1533513.htm;市场监管总局 (2023). 食品经营许可和备案管理办法(市场监管总局令第 78 号,第四条). https://www.gov.cn/gongbao/2023/issue_10606/202307/content_6894763.html

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Danh mục này chỉ là cách làm theo kinh nghiệm. Phần điều luật đã được đối chiếu với văn bản gốc. Trước khi đổ vào sản xuất, bạn vào hệ thống tra nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ quốc gia, xem có đăng ký gần giống không, rồi đi đăng ký nhãn hiệu của mình. Vạch đỏ khi dùng nhãn hiệu và hình của người khác, bạn xem mục 20, 21 (giữ chứng từ khi nhập hàng, hình tự làm hoặc mua quyền dùng). Danh mục chứng nhận bắt buộc thì lấy theo bản mới nhất mà Tổng cục Quản lý giám sát thị trường công bố

20 Nhập mẻ nào giữ chứng từ và thông tin nhà cung cấp của mẻ đó, giá nhập thấp hơn hẳn giá thị trường thì không nhập: hàng giả do nhân viên nhập thay công ty, công ty phạm tội thì người quyết định cũng bị kết án

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Bạn biết hàng giả mạo nhãn hiệu mà vẫn bán, kiếm 3 vạn hoặc bán đến 5 vạn thì bị kết án tù 3 năm trở xuống. Hàng tồn chưa bán cũng tính, nếu giá trị hàng đạt ba lần chuẩn bán hàng. Giá nhập thấp hơn hẳn thị trường, không giải thích được thì có thể bị coi là biết. Giữ chứng từ, thông tin nhà cung cấp mới miễn đền.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Mỗi mẻ hàng bạn giữ đủ mấy thứ: hợp đồng mua, hóa đơn, ghi chép trả tiền, giấy phép kinh doanh và giấy ủy quyền của nhà cung cấp. Rồi bạn đặt một nội quy trong nhà: ai nhập thì người đó ký, hễ giá thấp hơn hẳn giá thị trường thì không nhập. Phần khó là phải bỏ qua mấy mẻ hàng giá rẻ trông rất lời.

Lợi ích

Bạn biết là hàng giả mạo nhãn hiệu đã đăng ký mà còn bán, tiền kiếm được (thu nhập trái phép) đủ 3 vạn nhân dân tệ thì đã đến ngưỡng bị kết án. Số tiền bán đủ 5 vạn cũng vậy. Mức là 3 năm trở xuống, kèm phạt tiền, hoặc chỉ phạt tiền. Đạt mười lần chuẩn này thì bị kết án 3 đến 10 năm kèm phạt tiền. Hàng còn đè trong kho, chưa bán, cũng tính. Giá trị hàng đạt từ ba lần chuẩn số tiền bán trở lên thì cũng thành tội. "Biết rõ" thì không cần bạn tự thừa nhận. Giải thích tư pháp 2025 của Tòa án Nhân dân Tối cao và Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao liệt năm tình huống có thể trực tiếp nhận định bạn biết, trừ khi bạn đưa được chứng cứ chứng minh mình thật sự không biết. Một là bạn biết nhãn hiệu đã đăng ký trên hàng bị bôi sửa, thay hoặc che đi. Hai là bạn giả mạo hoặc bôi sửa giấy ủy quyền của người đăng ký nhãn hiệu, hoặc bạn biết giấy đó bị giả mạo, bị bôi sửa. Ba là vì bán hàng giả bạn từng bị xử phạt hình sự hoặc hành chính, rồi lại bán loại giống vậy. Bốn là không có lý do chính đáng, bạn nhập hoặc bán với giá thấp hơn hẳn giá thị trường. Năm là sau khi cơ quan hành pháp hoặc cơ quan tư pháp phát hiện, bạn dời hoặc hủy hàng vi phạm và chứng từ kế toán cùng các loại chứng cứ, hoặc cung cấp giấy chứng minh giả. Công ty phạm điều này thì "phạt tiền tổ chức, và người quản lý trực tiếp chịu trách nhiệm cùng người trực tiếp chịu trách nhiệm khác của tổ chức đó" bị xử theo cùng điều. Nghĩa là công ty bị phạt tiền, còn người quyết định và người đụng tay bị xử theo cùng điều đó. Nên khi công ty phạm điều này, dù hàng do nhân viên nhập, người quyết định vẫn phải chịu án. Ngược lại, Luật Nhãn hiệu để một lối thoát. Lúc bán bạn thật sự không biết hàng đó xâm phạm nhãn hiệu đã đăng ký của người khác, và "chứng minh được hàng đó mình lấy hợp pháp và nói rõ người cung cấp", thì không phải đền. Có được miễn đền hay không thì xem bạn có chứng từ và thông tin nhà cung cấp hay không. Không giữ là không dùng được điều này (cả nước TQ, giải thích tư pháp áp dụng từ ngày 26/4/2025)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大常委会 (2020). 刑法修正案(十一)(第十七、二十四项,即刑法第二百一十四、二百二十条). https://www.spp.gov.cn/zdgz/202012/t20201227_503682.shtml;最高人民法院、最高人民检察院 (2025). 关于办理侵犯知识产权刑事案件适用法律若干问题的解释(法释〔2025〕5 号,2025 年 4 月 26 日起施行). https://www.spp.gov.cn/xwfbh/wsfbt/202504/t20250424_693977.shtml;全国人大常委会 (2019). 商标法(2019 年修正,第五十七、六十四条;2026 年 6 月 26 日修订后为第七十二、七十八条,自 2027 年 1 月 1 日起施行). https://www.cnipa.gov.cn/art/2019/7/30/art_95_28179.html、https://www.cnipa.gov.cn/art/2026/6/26/art_95_206942.html

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Mỹ phẩm, rượu, đồ mẹ và bé, đồ số, quần áo là những loại hàng hay có án loại này. Điểm chung là cùng một mẻ hàng có khoảng chênh giá rất lớn. "Hàng đường dây", "đơn cuối", "miễn thuế ngoài nước", những lời đó đều không thay được chứng từ. Ngoài việc bị kết án còn một cửa phạt hành chính. Vi phạm được xác định thì hàng vi phạm và dụng cụ bị tịch thu. Doanh số trái phép từ 5 vạn trở lên thì còn có thể bị phạt thêm tới 5 lần. Bạn đã nhập rồi mới phát hiện không đúng thì ngừng bán ngay, niêm phong, rồi liên lạc bên thương hiệu hoặc cơ quan quản lý thị trường. Đừng bán tiếp, và càng đừng hủy hàng cùng sổ. Hủy chứng cứ thì vừa đúng tình huống năm ở trên, là tình huống dùng để suy ra bạn biết rõ đó là hàng giả. Dùng hình của người khác, bạn xem mục 21 (hình hoặc tự làm hoặc mua quyền). Có một chiêu lừa nhắm đúng vào mục này. Có người tự đến cửa, nói mẻ bút hay hàng nhỏ khác này cho bạn không, để cửa hàng bán xong rồi chia tiền. Vài ngày sau có người đến mua đi, lấy chứng tại chỗ, rồi đòi bồi thường theo vi phạm. Hàng cho không thì cả ba điều kiện được miễn đền đều không có: không có hợp đồng mua và ghi chép trả tiền, nói không ra người cung cấp thật, và giá bất thường rõ rệt. Nên bạn không dùng được lối miễn đền "lấy hợp pháp và nói rõ người cung cấp". Vì vậy người chủ động mang hàng đến cửa, không cho chứng từ, chỉ để lại một WeChat (app chat TQ), đều không đưa lên kệ. Thật sự muốn bán hộ thì bạn ký hợp đồng bán hộ bằng giấy, giữ bản chụp căn cước và giấy phép kinh doanh của đối phương, và viết rõ hàng về ai, vi phạm thì tính cho ai

21 Hình trên hàng, bao bì, nhãn treo và ảnh quảng bá hoặc tự làm hoặc mua quyền dùng; đổi màu, thêm biểu tượng không tính là "đã sửa"

Tiền: ÍtThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Đổi màu, đổi nền hay thêm biểu tượng lên hình người khác vẫn là dùng chưa xin phép. Sao chép tác phẩm mỹ thuật để bán, kiếm 3 vạn, làm đến 5 vạn hay in 500 tấm là tội xâm phạm quyền tác giả, tù 3 năm trở xuống. Nhãn hiệu dễ gây nhầm lẫn đã là vi phạm.

Xem chi tiết
Chi phí

Quyền dùng hình từ kho hình có bản quyền thì từ vài chục nhân dân tệ một tấm trở lên. Thuê người thiết kế gốc thì hết vài trăm đến vài nghìn. Mỗi tấm bạn dùng trên hàng, bạn đều giữ một bản chứng quyền dùng và ghi chép mua. Phần khó là không lấy hình tìm bừa trên mạng để dùng.

Lợi ích

Luật Quyền tác giả (TQ) xếp "không qua tác giả xin phép, dùng tác phẩm theo cách cải biên, dịch, chú thích loại đó" cùng với sao chép trực tiếp, đều là hành vi vi phạm. Nên bạn sửa màu trên hình gốc, đổi nền, hoặc thêm biểu tượng của mình, vẫn là dùng tác phẩm của người khác khi chưa xin phép. Ngưỡng bị kết án nằm ở đây. Vì kiếm tiền, bạn không qua người có bản quyền tác phẩm (tác giả) xin phép, mà in tác phẩm mỹ thuật ra bán (sao chép phát hành). Đủ tội là ba con số. Tiền kiếm được (thu nhập trái phép) đủ 3 vạn nhân dân tệ. Hoặc việc mua bán này làm đến 5 vạn (số tiền kinh doanh trái phép). Hoặc số bản in cộng lại đủ 500 bản (tấm). Đến một trong các số đó thì là tội xâm phạm quyền tác giả. Bạn bị kết án tù 3 năm trở xuống, kèm phạt tiền, hoặc chỉ bị phạt tiền. Đạt mười lần chuẩn thì bị kết án 3 đến 10 năm. Bạn chỉ bán hàng vi phạm do người khác in, kiếm từ 5 vạn trở lên, hoặc bán từ 10 vạn trở lên, thì bị kết án theo tội bán bản sao vi phạm, tù 5 năm trở xuống. Nhãn hiệu cũng vậy, và hai trường hợp dưới đây đều thuộc phạm vi vi phạm nếu "dễ gây lẫn". Một là trên cùng loại hàng, bạn dùng nhãn hiệu gần giống nhãn hiệu đã đăng ký. Hai là trên hàng tương tự, bạn dùng nhãn hiệu giống hoặc gần giống. "Gần giống" là tình huống vi phạm mà điều luật ghi rõ. Nhãn hiệu của người khác chỉ sửa một chút rồi dùng, miễn là dễ gây lẫn, thì vẫn tính là vi phạm (cả nước TQ, giải thích tư pháp áp dụng từ ngày 26/4/2025)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大常委会 (2020). 著作权法(2020 年修正,第五十二条第六项、第五十三条). http://www.npc.gov.cn/npc/c2/c30834/202011/t20201119_308796.html;全国人大常委会 (2020). 刑法修正案(十一)(第二十、二十一项,即刑法第二百一十七、二百一十八条). https://www.spp.gov.cn/zdgz/202012/t20201227_503682.shtml;最高人民法院、最高人民检察院 (2025). 关于办理侵犯知识产权刑事案件适用法律若干问题的解释(法释〔2025〕5 号). https://www.spp.gov.cn/xwfbh/wsfbt/202504/t20250424_693977.shtml;全国人大常委会 (2019). 商标法(2019 年修正,第五十七条第二项;2026 年修订后为第七十二条第二项). https://www.cnipa.gov.cn/art/2019/7/30/art_95_28179.html

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Chỗ hay vi phạm có ba. Một là bạn lấy hình hoạt hình và ảnh ngôi sao tìm trên mạng, in lên áo, ly hoặc ốp điện thoại. Hai là font chữ. Font dùng để bán hàng thì phần lớn phải xin quyền riêng. Xem trước miễn phí không có nghĩa là dùng để bán cũng miễn phí. Ba là bản thiết kế làm cho khách hàng có lẫn tư liệu chưa xin quyền, trách nhiệm vẫn nằm trên người bán hàng. Bạn muốn đỡ việc thì dùng kho hình có quyền dùng để bán, và lưu lại trang quyền dùng. Hoặc bạn để bên thiết kế viết rõ trong hợp đồng tư liệu lấy từ đâu, quyền đến phạm vi nào, và ra chuyện thì bên thiết kế chịu. Ngoài việc bị kết án còn có đền dân sự và phạt hành chính. Tổn hại lợi ích công cộng thì có thể bị tịch thu thu nhập trái phép, và bị phạt theo doanh số trái phép 1 đến 5 lần. Tra nhãn hiệu trước khi đổ vào sản xuất, bạn xem mục 19 (mẫu làm xong trước qua danh mục sản xuất hàng loạt). Ngược lại, hình của bạn bị người khác dùng thì bạn cũng đi đòi quyền theo bộ quy tắc này. Bạn đưa truyện tranh hay phim điện ảnh, phim truyền hình của người khác lên mạng rồi gắn quảng cáo, thu phí hội viên thì vạch hình sự bạn xem phần 9, mục 24 (dịch truyện tranh sang tiếng Trung, đăng lại phim và phim truyền hình)

22 Ở vị trí của mình làm theo quy trình; thiện ý ngoài quy trình trước hết nghĩ trách nhiệm về ai

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: VừaLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ BChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Ví dụ y tá: thấy bệnh nhân nguy kịch thì báo bác sĩ ngay, y lệnh vi phạm quy định thì đề xuất với bác sĩ đã kê. Ở vị trí khác, bạn xem quy trình của nơi mình quy định báo ở đâu. Ngoài ra, tự nguyện cứu khẩn cấp mà làm người được cứu bị thương thì không phải đền.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Đi làm, bạn làm theo chế độ, theo y lệnh và theo quy trình. Bạn không quyết thay người khác ngoài quyền hạn của mình. Trước khi muốn giúp, bạn tự hỏi một câu: ra chuyện thì ai chịu. Phần khó là tại chỗ phải chịu được lời "thông cảm một chút".

Lợi ích

Lấy y tá làm ví dụ, quy định viết rõ ranh giới chức vụ như sau. Bạn phát hiện tình trạng nguy kịch thì lập tức báo bác sĩ. Trong tình huống khẩn cấp, vì cứu bệnh nhân sắp nguy, bạn có thể làm trước việc cứu hộ khẩn cấp cần thiết. Bạn phát hiện y lệnh vi phạm luật hoặc quy định, hoặc vi phạm quy chuẩn kỹ thuật chẩn trị, thì phải đề xuất với bác sĩ. Cần thiết thì bạn báo người phụ trách khoa. Bộ luật Dân sự có quy định riêng. Bạn tự nguyện ra tay cứu hộ khẩn cấp mà làm người được cứu bị thương thì bên cứu không phải đền (không chịu trách nhiệm dân sự) (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

B

Nguồn

国务院 (2008). 护士条例(国务院令第 517 号,第十七条). http://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2008-03/28/content_6169.htm;国务院 (2020). 护士条例(2020 年修订,第十七条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808081777d07c50177b8ed29bf3950(国家法律法规数据库);全国人大 (2020). 民法典(第一百八十四条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Trong vị trí của mình, bạn làm theo quy trình. Cứu người khẩn cấp thì được pháp luật bảo vệ. Việc còn lại, bạn phân rõ trước quyền hạn của ai và trách nhiệm của ai. Đừng lấy thiện ý riêng thay cho quyết định trên chế độ. Quy định về y tá năm 2020 được sửa qua lệnh Quốc vụ viện số 726, chỉ đổi mấy điều về đăng ký. Điều 17 thì nguyên văn không đổi. Chưa mở được văn bản gốc chính thức của điều trong Luật Bác sĩ về hành nghề theo quy chuẩn chẩn trị, nên mục này không trích

23 Lỗ thì rút lui theo đúng thủ tục: xóa đăng ký đơn giản được thì xóa, nợ nhiều hơn tài sản thì đi đường phá sản, đừng bỏ mặc

Tiền: Không tốnThời gian: VừaÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Không nợ ai, kể cả lương, thuế, bảo hiểm, mọi người góp vốn cam kết, công bố 20 ngày không ai phản đối là xóa; hộ cá thể khỏi công bố, chờ 10 ngày. 2 năm không nộp báo cáo năm, mất liên lạc thì thu hồi giấy phép, người đại diện có trách nhiệm bị cấm 3 năm.

Xem chi tiết
Chi phí

Xóa đăng ký theo lối đơn giản thì bạn tự làm được. Bạn treo lên hệ thống công bố thông tin tín dụng doanh nghiệp quốc gia trong 20 ngày. Còn nợ chưa trả hết thì bạn phải dọn sổ trước, thu được thì thu về, trả được thì trả đi. Bước này gọi là thanh lý. Đi phá sản thì bạn phải xin tòa án, và mất vài tháng. Phần khó là lỗ rồi bạn không muốn đối mặt, cứ kéo không làm.

Lợi ích

Người ta nợ bạn và bạn nợ người ta đều không có, hoặc đã trả hết. Bạn không nợ lương, không nợ bảo hiểm xã hội, không nợ thuế. Toàn thể người góp vốn đã viết cam kết giấy. Đủ mấy điều này, bạn đăng công bố 20 ngày mà không ai phản đối, thì đi được đường xóa đăng ký đơn giản. Hộ cá thể không cần công bố. Cơ quan quản lý trong 10 ngày không phản đối thì xóa thẳng. Công ty trả không nổi nợ đến hạn, và nợ lại nhiều hơn thứ đang có (nợ vượt tài sản), thì có thể xin tòa án tái cấu trúc, hòa giải hoặc thanh lý phá sản. Công ty đã giải tán mà chưa thanh lý, nợ lại nhiều hơn thứ đang có, thì người phải chịu trách nhiệm thanh lý phải đi xin thanh lý phá sản. Bỏ mặc thì hệ quả như sau. Bạn không đúng kỳ công bố báo cáo năm thì bị xếp vào danh mục kinh doanh bất thường. Liên tiếp 2 năm bạn không nộp báo cáo năm, đã bị xếp vào danh mục kinh doanh bất thường rồi không sửa, và theo địa chỉ đăng ký lại liên lạc không được, thì bị thu hồi giấy phép kinh doanh. Người làm người đại diện pháp luật của doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép, và với việc đó có trách nhiệm cá nhân. Từ ngày bị thu hồi tính, trong 3 năm người đó không được làm người đại diện pháp luật, giám đốc, giám sát và quản lý cấp cao của công ty. Đã bị xếp vào danh mục kinh doanh bất thường thì đến đường xóa đăng ký đơn giản cũng không đi được (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

国务院 (2021). 市场主体登记管理条例(国务院令第 746 号,第三十一、三十二、三十三条). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-08/24/content_5632964.htm;市场监管总局等六部门 (2025). 企业注销指引(2025 年修订)(2025 年第 52 号公告). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202512/content_7053238.htm;全国人大常委会 (2006). 企业破产法(第二、七条). http://www.gov.cn/gongbao/content/2006/content_413952.htm;国务院 (2024 修订). 企业信息公示暂行条例(国务院令第 777 号修订,第十八条):「企业因连续2年未按规定报送年度报告被列入经营异常名录未改正,且通过登记的住所或者经营场所无法取得联系的,由县级以上市场监督管理部门吊销营业执照」. https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081819c46fcc5019cd18fc6e9557d(国家法律法规数据库);国务院 (2024). 关于修改和废止部分行政法规的决定(国务院令第 777 号). https://www.gov.cn/gongbao/2024/issue_11246/202403/content_6941844.html;市场主体登记管理条例(第十二条第四项)与公司法(2023 年修订,第一百七十八条第一款第四项):担任因违法被吊销营业执照的企业的法定代表人并负有个人责任的,自被吊销营业执照之日起未逾 3 年不得担任法定代表人和董事、监事、高级管理人员. https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-08/24/content_5632964.htm;https://www.gov.cn/yaowen/liebiao/202312/content_6923395.htm

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Quy định tạm thời về công bố thông tin doanh nghiệp được Quốc vụ viện sửa đổi qua lệnh số 777, áp dụng từ ngày 1/5/2024, sau đó chưa đổi nữa. Bản cũ có quy định "kinh doanh bất thường đủ 3 năm xếp vào danh sách vi phạm nặng", nay đã bị xóa. Danh sách vi phạm nặng và mất tín hiện nay quản những doanh nghiệp làm giả báo cáo năm với tình tiết nặng. Nhiều bài trên mạng vẫn nói theo bản cũ, bạn đừng chép lại. Báo cáo năm nộp lúc nào, quên nộp thì bù ra sao, xem mục 25 (hàng năm vào 6 tháng đầu năm nộp báo cáo năm). Chế độ phá sản cá nhân (hộ cá thể cũng nằm trong đó) hiện mới có vài nơi thí điểm, mục này chưa kiểm chứng văn bản gốc nên không ghi.

24 Trước khi bỏ tiền thuê người vận hành hộ cửa hàng online, đăng ký lớp đào tạo mở cửa hàng hoặc làm "không có nguồn hàng", hỏi rõ về sau còn phải đóng thêm tiền không và doanh số từ đâu ra

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ BChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Kiểu lừa này thu trước một khoản tiền, rồi đòi thêm nhiều lần bằng "gói nâng cấp", tiền hàng ứng trước, tiền gỡ đóng băng. Đơn và lãi có thể là giả, muốn rút tiền thì không rút được. Đẩy doanh số bằng đơn ảo vốn là vi phạm pháp luật, bên vận hành hộ bị phát hiện sẽ bị phạt.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Trước khi đưa tiền, bạn đòi ba thứ: hợp đồng bằng văn bản, tên đầy đủ của công ty đối phương và điều kiện hoàn tiền. Bạn chỉ trả tiền cho đúng công ty đứng tên trong hợp đồng, không chuyển vào tài khoản cá nhân. Phần khó là lúc đối phương khoe ảnh chụp màn hình "học viên mỗi tháng kiếm hơn 1 vạn nhân dân tệ", bạn phải nhịn, không đưa tiền ngay tại chỗ.

Lợi ích

Tòa án nhân dân cấp cao tỉnh Quảng Đông đã xử một vụ lừa đảo kiểu vận hành hộ. Tưởng mỗ, Từ mỗ và những người khác, tổng cộng 55 người, mở nhiều công ty ở Quảng Châu, Nam Ninh, Hàng Châu. Tòa nhận định họ "biết rõ mình hoàn toàn không có năng lực và điều kiện kỹ thuật để vận hành hộ thương mại điện tử". Họ vẫn lấy danh nghĩa vận hành hộ cửa hàng Taobao để dụ 7.711 nạn nhân mua và nâng cấp "gói dịch vụ". Tổng số tiền lừa được là hơn 5.299,4 vạn nhân dân tệ. Hai kẻ đầu sỏ bị kết án tội lừa đảo, lần lượt 14 năm và 13 năm 6 tháng tù. Tòa nói vụ lừa này được dựng "khít khao không kẽ hở", và "nhiều nạn nhân bị lừa hết lần này đến lần khác". Năm 2025, Sở Công an tỉnh Giang Tô tách vụ lừa "không có nguồn hàng" trong thương mại điện tử xuyên biên giới thành bốn bước. Bước một: đăng lên mạng xã hội thông tin "không cần kinh nghiệm", "không cần tích hàng". Bước hai: một người tự xưng "hướng dẫn vận hành" kết bạn với bạn và bảo bạn tải về nền tảng do họ chỉ định. Bước ba: bạn mở cửa hàng thì chẳng bao lâu có đơn đầu tiên. Đối phương bảo bạn trả trước giá vốn của hàng, nói rằng tiền hàng của người mua đang bị đóng băng trên nền tảng, nhận hàng xong mới được gỡ đóng băng. Sau đó trang quản trị tạo ra hàng loạt đơn hàng, để bạn liên tục đóng thêm tiền. Bước bốn: khi bạn muốn rút tiền, họ nói "tài khoản bất thường", "hệ thống đang bảo trì", rồi đòi bạn nộp thêm tiền gỡ đóng băng (họ nói để mở khóa số tiền đang bị giữ) và phí thủ tục. Trong vụ này, bà Trương lần lượt ứng vào hơn 90 vạn nhân dân tệ, 3 ngày sau trang web không vào được nữa. Lại xem chuyện đơn ảo. Một bên vận hành hộ tổ chức cho các cửa hàng "mua nhóm" giả để đẩy thứ hạng. Cơ quan quản lý thị trường phạt bên đó 10 vạn nhân dân tệ, nền tảng trừ 5 vạn nhân dân tệ tiền ký quỹ của bên đó, và tòa án ủng hộ việc nền tảng trừ tiền. Năm 2026, Tòa án Nhân dân Tối cao đưa vụ này vào danh sách vụ án điển hình, nguyên văn nhận xét là "giao dịch giả, làm đơn ảo để thổi uy tín vốn là hành vi bị pháp luật cấm rõ ràng". Năm 2025, Tổng cục Giám sát thị trường cũng công bố một vụ khác. Một công ty bán phần mềm "chuyển cửa hàng một chạm" và "đăng bán hộ một chạm", lấy thông tin sản phẩm của nền tảng khác về đưa lên bán, bị phạt 53 vạn nhân dân tệ. Tổng cục nhắc người kinh doanh không được làm các hành vi vi phạm như "sao chép trộm cửa hàng", "kinh doanh không có nguồn hàng". Lối ra nằm trong Bộ luật Dân sự: hợp đồng mà đối phương dùng thủ đoạn lừa dối để bạn ký, thì bạn có thể xin tòa án hoặc cơ quan trọng tài hủy. Bạn phải đưa yêu cầu trong 1 năm kể từ ngày biết mình bị lừa. Sau khi hợp đồng bị hủy, số tiền đối phương nhận được nhờ hợp đồng đó phải trả lại (cả nước TQ)

Mức chứng cứ

B

Nguồn

广东省高级人民法院 (2023). 广东法院打击治理电信网络诈骗犯罪典型案例(案例三:蒋某、徐某等 55 人犯罪集团诈骗案). https://www.gdcourts.gov.cn/gsxx/quanweifabu/anlihuicui/content/post_1388464.html;江苏省公安厅 (2025). 防范提示:无货源跨境电商,当心有诈!. https://gat.jiangsu.gov.cn/art/2025/2/13/art_89956_11491354.html;最高人民法院 (2026). 最高人民法院发布依法规范平台经营、保护消费者合法权益典型案例(案例三:某代运营商诉某平台服务合同纠纷案). https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/507691.html;市场监管总局 (2025). 市场监管总局公布五起网络不正当竞争典型案例(案例一). https://www.samr.gov.cn/xw/zj/art/2025/art_0d043840ec9445a689496bcf30c94820.html;全国人大 (2020). 民法典(第一百四十八、一百五十二、一百五十七条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Thấy "không cần kinh nghiệm", "không cần tích hàng", "đầu tư thấp, lợi nhuận cao", "bảo đảm có lãi" thì bạn dừng lại trước. Bên nào bắt bạn ứng tiền hàng vào nền tảng do họ chỉ định thì bạn cũng dừng lại trước. Trước khi đưa tiền, bạn vào Hệ thống công bố thông tin tín dụng doanh nghiệp quốc gia (TQ), tra giấy phép kinh doanh và hồ sơ xử phạt của đối phương. Bạn đòi hợp đồng ghi rõ nội dung dịch vụ và cách hoàn tiền nếu làm không đạt. Bạn giữ lại đủ lịch sử trò chuyện, hợp đồng và ảnh chụp màn hình chuyển tiền. Nếu đã chuyển tiền, bạn gọi ngay 110 (cảnh sát TQ) hoặc 96110 (đường dây chống lừa đảo TQ) để yêu cầu chặn chi, xem phần 8, mục 2 (phát hiện bị lừa). Nếu đối phương có làm việc thật, chỉ là hiệu quả kém, thì phần nhiều đó là tranh chấp hợp đồng, và bạn đi theo đường thương lượng, khiếu nại hoặc khởi kiện. Muốn hủy hợp đồng, bạn phải kiện ra tòa. Sơ thẩm theo thủ tục thông thường quy định xét xử xong trong 6 tháng, có thể kéo dài, tiền luật sư bạn tự trả, và đến khi tòa xử xong thì đối phương cũng có thể đã bỏ chạy từ lâu. Bên nào lấy danh nghĩa nhượng quyền để thu tiền thì bạn làm theo mục 5 (tra hồ sơ lưu trữ của Bộ Thương mại) trước. Người hưởng lợi của mục này chủ yếu là chính bạn

25 Mở công ty, làm hộ cá thể, hàng năm từ 1/1 đến 30/6 lên mạng khai báo báo cáo năm của năm trước, không có việc làm ăn cũng phải báo, báo cáo năm không thu phí

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: VừaLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Người mở công ty, làm hộ cá thể, nửa đầu mỗi năm phải lên mạng nộp báo cáo năm của năm trước một lần. Không nộp sẽ bị đưa vào danh sách kinh doanh bất thường, nộp bù rồi mới có thể xin rút ra. Báo cáo năm không thu phí, ai gọi điện thoại nói bạn chưa nộp, bảo bạn vào mini-app hay tài khoản công khai nộp tiền làm hộ đều là kẻ lừa đảo, bạn hãy tự lên hệ thống công bố để tra trước. Kẻ lừa đảo chủ mưu bằng chiêu này từng bị tuyên án trên 10 năm.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền. Tự đăng nhập hệ thống công bố thông tin tín dụng doanh nghiệp quốc gia (TQ) để điền, mỗi năm một lần. Hộ cá thể cũng có thể nộp bản giấy. Báo cáo năm nộp cho cơ quan quản lý thị trường, khác với việc hàng tháng hàng quý khai thuế với cục thuế. Đã khai thuế không có nghĩa là đã nộp báo cáo năm. Cái khó là một năm chỉ có một lần, rất dễ quên.

Lợi ích

Công ty phải "từ ngày 1/1 đến 30/6 hàng năm, thông qua hệ thống công bố thông tin tín dụng doanh nghiệp quốc gia nộp báo cáo năm của năm trước cho cơ quan quản lý giám sát thị trường, và công bố cho xã hội". Quá hạn không nộp sẽ bị liệt vào danh sách kinh doanh bất thường, "và bị xử phạt hành chính theo pháp luật". Danh sách kinh doanh bất thường được treo trên hệ thống công bố, ai cũng tra được. Trong các trường hợp như mua sắm của chính phủ, đấu thầu công trình, doanh nghiệp trong danh sách sẽ bị hạn chế hoặc cấm tham gia. Hộ cá thể cũng phải nộp báo cáo năm của năm trước từ ngày 1/1 đến 30/6 hàng năm, có thể nộp qua mạng, cũng có thể nộp bản giấy. Hộ cá thể mới mở trong năm đó thì bắt đầu nộp từ năm sau. Hộ cá thể có thể tự chọn nội dung báo cáo năm có công bố hay không, nhưng không nộp thì vẫn bị liệt vào danh sách kinh doanh bất thường. Vì không nộp báo cáo năm mà bị liệt vào danh sách, sau khi nộp bù báo cáo của năm thiếu, có thể nộp đơn xin rút ra với cơ quan quản lý thị trường nơi đăng ký. Công ty liên tục 2 năm không nộp, bị liệt vào danh sách mà không sửa, qua địa chỉ đăng ký lại không liên lạc được, thì thu hồi giấy phép kinh doanh. Báo cáo năm của doanh nghiệp phải công bố cho xã hội. Hộ cá thể chọn không công bố nội dung thì hệ thống cũng sẽ công bố việc họ "đã nộp báo cáo năm". Do đó, có nộp hay không, có ở trong danh sách hay không, tự lên hệ thống công bố là tra được. Tổng cục Giám sát thị trường từng cảnh báo một trò lừa đảo. Có người "mạo danh nhân viên quản lý thị trường" gọi điện thoại, nói bạn quá hạn chưa nộp, đã vào danh sách kinh doanh bất thường. Sau đó "hướng dẫn tìm kiếm cái gọi là mini-app hay tài khoản công khai", bảo bạn ủy thác làm hộ và nộp tiền. Theo lời của Tổng cục, "báo cáo năm không thu phí". Nộp báo cáo năm và rút khỏi danh sách kinh doanh bất thường, "nhất thiết phải thông qua các kênh chính thức như hệ thống công bố thông tin tín dụng doanh nghiệp quốc gia". Tòa án đã tuyên án tội lừa đảo cho loại án này. Tòa án Tinh Đức, tỉnh An Huy từng xét xử một vụ. Một công ty làm đại lý đăng ký bảo nhân viên trực điện thoại "cố ý giấu thân phận", để hộ cá thể tưởng đối phương là người của cơ quan quản lý thị trường. Nhân viên trực điện thoại sau đó dẫn người ta vào mini-app của bên thứ ba, thu 98 đến 398 nhân dân tệ "phí vật liệu kê khai nhân tạo". Họ đã lừa 10.099 hộ cá thể trên toàn quốc, tổng cộng hơn 319 vạn nhân dân tệ. 3 kẻ chủ mưu phạm tội lừa đảo, bị tuyên 10 năm 6 tháng đến 10 năm 8 tháng. Trong một vụ do Tòa án quận Nam Hồ, thành phố Gia Hưng xét xử, trên mini-app thực ra có viết chữ nhỏ "nộp miễn phí". Tòa án vẫn phán tội lừa đảo, lý do là nhân viên trực điện thoại "cố ý giấu việc người kinh doanh có thể làm trực tuyến và các tình hình thực tế khác, bịa ra lời nói dối sẽ bị phạt số tiền lớn". Trong vụ án này, 9 người bị tuyên từ 8 tháng đến 4 năm (cả nước TQ).

Mức chứng cứ

A

Nguồn

国务院 (2024 修订). 企业信息公示暂行条例(国务院令第 777 号修订,第八、十八、十九条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081819c46fcc5019cd18fc6e9557d(国家法律法规数据库);市场监管总局 (2025). 关于修改《个体工商户年度报告办法》等四部规章的决定(市场监管总局令第 108 号,附重新公布的个体工商户年度报告办法第三、五、八、十、十三、十六条,企业经营异常名录管理办法第六、十一条). https://www.gov.cn/gongbao/2026/issue_12546/202602/content_7057451.html;市场监管总局 (2023). @所有经营主体,这些都是假的(中国政府网部门动态转载,原发市场监管总局「市说新语」微信公众号). https://www.gov.cn/lianbo/bumen/202311/content_6917465.htm;市场监管总局 (2024). 市场监管总局发布提示:年报不收费,切勿受骗上当(滨州市市场监督管理局转载). http://amr.binzhou.gov.cn/art/2024/12/16/art_164869_10306521.html;安徽省旌德县人民法院 (2025). 冒充市场监管人员以年审申报收费诈骗个体工商户案(无锡市市场监督管理局转载). https://scjgj.wuxi.gov.cn/doc/2025/03/20/4524579.shtml;嘉兴市南湖区人民法院 (2024). 企业年报要费用?莫入「年报诈骗」陷阱. http://nhcourt.gov.cn/art/2024/7/23/art_1217290_58718476.html

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Nhận điện thoại nói bạn chưa nộp báo cáo năm, hãy dập máy trước, tự đăng nhập hệ thống công bố để tra, hoặc gọi đến cơ quan quản lý thị trường nơi đăng ký để hỏi. Đừng bấm vào link trong tin nhắn, cũng đừng lên mini-app, tài khoản công khai mà đối phương đưa để nộp tiền. Đây cùng một chiêu lừa với lừa mạo danh cục thuế, xem phần này mục 14 (tự xưng cục thuế giục bạn nộp tiền, khai thuế đều là lừa đảo). Nếu đã chuyển tiền, hãy lập tức gọi 110 hoặc 96110 để yêu cầu chặn chi. Quy định báo cáo năm cho hộ cá thể và quản lý danh sách kinh doanh bất thường đã được sửa 2 lần vào năm 2025. Phiên bản hiện tại có hiệu lực từ ngày 25/12/2025. Báo cáo năm và khai báo thuế quản lý riêng, thuế khai báo ra sao xem phần này mục 12 (khai báo đúng kỳ theo tình hình thực tế), cả hai việc đều phải làm đúng kỳ hạn. Công ty sau khi bị thu hồi giấy phép kinh doanh, người đại diện theo pháp luật có trách nhiệm trong vòng 3 năm không được làm người đại diện pháp luật nữa, xem phần này mục 23 (lỗ thì rút lui theo đúng thủ tục). Nếu không tính làm tiếp thì theo mục đó mà đi hủy đăng ký, đừng dùng cách không nộp báo cáo năm để câu giờ. Người hưởng lợi từ việc này chủ yếu là chính bạn.

26 Tìm người góp tiền làm ăn, chỉ tìm người nhà, bạn bè và nhân viên nói chuyện trực tiếp, không đăng tuyển trên vòng bạn bè, trong nhóm gọi người ngoài đầu tư, cũng đừng để bạn bè kéo người khác thay bạn

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: Tự do, an toàn pháp lýChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Tìm người nhà, bạn bè và nhân viên vay tiền, góp cổ phần, tự thân nó không vi phạm pháp luật. Vi phạm pháp luật là tuyên truyền công khai, nhận tiền của người không quen, lại hứa hẹn trả gốc lẫn lãi hoặc cho lợi nhuận. Nhận được 100 vạn nhân dân tệ, hoặc nhận tiền của 150 người, là đủ để chịu án hình sự, khởi điểm dưới 3 năm. Tiền dùng vào kinh doanh hợp pháp, trước khi khởi tố trả lại toàn bộ thì có thể được miễn xử phạt hình sự.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền. Vay tiền, kêu gọi người khác góp vốn, chỉ tìm họ hàng bạn bè quen biết và nhân viên của chính mình, gặp từng người một nói chuyện. Không đăng vòng bạn bè, không đăng trong nhóm, không in tờ rơi, không mở hội nghị giới thiệu. Họ hàng bạn bè nói "để tôi giúp hỏi thêm người khác", phải cản lại tại chỗ. Khó khăn là lúc thiếu tiền, "kéo thêm vài người" có vẻ lấy tiền nhanh nhất.

Lợi ích

Điều 176 Bộ luật Hình sự quản lý tội "nhận tiền gửi của công chúng trái phép hoặc biến tướng nhận tiền gửi công chúng, làm rối loạn trật tự tài chính". Bị tuyên án tù giam dưới 3 năm hoặc tù giam ngắn hạn, đồng thời bị phạt tiền, hoặc chỉ phạt tiền. Số tiền lớn hoặc có tình tiết nghiêm trọng khác thì phạt 3 đến 10 năm. Số tiền cực kỳ lớn hoặc tình tiết cực kỳ nghiêm trọng khác thì phạt từ 10 năm trở lên. Giải thích tư pháp của Tòa án nhân dân tối cao viết rõ, thỏa mãn cùng lúc 4 điều kiện thì mới tính. Một là chưa được bộ phận liên quan cấp phép theo pháp luật, hoặc mượn vỏ bọc kinh doanh hợp pháp để nhận tiền. Hai là thông qua mạng internet, truyền thông, hội thảo, tờ rơi, tin nhắn điện thoại để tuyên truyền công khai ra xã hội. Ba là hứa trong một khoảng thời gian nhất định dùng tiền, hiện vật, cổ quyền trả gốc lẫn lãi hoặc cho lợi nhuận. Bốn là nhận tiền của những người không xác định trong xã hội. Điều này cũng viết: "không công khai tuyên truyền ra xã hội, thu tiền của đối tượng cụ thể trong gia đình, bạn bè hoặc trong đơn vị thì không thuộc hành vi nhận tiền gửi công chúng trái pháp luật hoặc biến tướng". Tuy nhiên, ý kiến của hai tòa án và bộ lại vạch ra 2 trường hợp ngoại lệ, vẫn tính là thu tiền của công chúng. Một là lúc thu tiền từ bạn bè, nhân viên mà biết rõ họ đang thay mình thu tiền của người lạ, nhưng vẫn làm lơ. Hai là để thu tiền, cố tình đưa người ngoài vào làm nhân viên rồi mới thu tiền của họ. Lằn ranh chịu án có 3 vạch, trúng 1 vạch là tính: thu tiền từ 100 vạn nhân dân tệ trở lên, thu của từ 150 người trở lên, hoặc khiến người ta lỗ thẳng từ 50 vạn nhân dân tệ trở lên. Thu từ 500 vạn nhân dân tệ trở lên, từ 500 người trở lên, hoặc làm người ta lỗ từ 250 vạn nhân dân tệ trở lên, vào khung 3 đến 10 năm. Số tiền được tính theo tổng toàn bộ số tiền thu vào. Nếu tiền dùng chủ yếu vào sản xuất kinh doanh bình thường, trước khi khởi tố có thể trả lại toàn bộ số tiền đã thu, thì có thể được miễn xử phạt hình sự. Tình tiết rất nhẹ, nguy hại không lớn thì không xử lý như tội phạm. Nếu chưa đến mức chịu án thì còn có xử phạt hành chính. Bộ phận xử lý tập trung vốn trái pháp luật của địa phương sẽ phạt tiền bằng 20% đến 1 lần số tiền tập trung được. Với việc tập trung vốn của đơn vị, người đại diện theo pháp luật và người chịu trách nhiệm trực tiếp sẽ bị "cảnh cáo, phạt tiền từ 50 vạn đến 500 vạn nhân dân tệ" (cả nước TQ, giải thích tư pháp áp dụng từ ngày 1/3/2022)

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大常委会 (2020). 刑法修正案(十一)(第十二项,即刑法第一百七十六条). https://www.spp.gov.cn/zdgz/202012/t20201227_503682.shtml;最高人民法院 (2022 修正). 关于审理非法集资刑事案件具体应用法律若干问题的解释(法释〔2022〕5 号修正,第一、三、四、六条). https://www.court.gov.cn/fabu/xiangqing/346901.html;最高人民法院、最高人民检察院、公安部 (2014). 关于办理非法集资刑事案件适用法律若干问题的意见(第二、三点). https://www.spp.gov.cn/zdgz/201404/t20140401_70180.shtml;国务院 (2021). 防范和处置非法集资条例(国务院令第 737 号,第二、十九、二十五、三十条). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-02/10/content_5586632.htm

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Khi đã bị xác định là tập trung vốn trái phép, người nhà, bạn bè cho bạn vay tiền cũng sẽ chịu thiệt. Điều 25 của quy định viết rõ, thiệt hại từ việc tham gia tập trung vốn trái phép do người bỏ tiền tự chịu. Điều 19 của quy định cũng nêu tên một hình thức phổ biến khi làm ăn: bán đồ, làm dịch vụ, dự án đầu tư mà dùng lời hứa thưởng tiền, cổ phần, hiện vật để thu tiền. Bán thẻ nạp tiền, thẻ thành viên trong cửa hàng mà kèm lời hứa trả lợi tức phân chia, thu của khách hàng không quen biết, là rơi vào điều này. Lúc thiếu tiền, con đường vững vàng hơn là vay ngân hàng, hoặc đổi tiền lấy cổ phần, ghi vào hợp đồng hợp danh, xem phần này mục 28 (hợp đồng hợp danh). Người bỏ tiền phòng tránh như thế nào, xem phần 5, mục 6 ("lợi nhuận cao", "bảo toàn vốn", "chắc chắn lãi"). Người già phòng tránh như thế nào, xem phần 17, mục 5 ("đầu tư dưỡng lão" đều không đụng). Người hưởng lợi chủ yếu là chính bạn, sau đó là bạn bè và người nhà đã cho bạn vay tiền.

27 Thuê mặt bằng mở tiệm, trước khi ký hợp đồng hãy tra xem phòng này có mở được tiệm của bạn không: Đổi nhà ở thành tiệm phải được tất cả chủ sở hữu cùng tòa nhà đồng ý, trong nhà ở không được mở quán ăn có khói dầu mới

Tiền: Không tốnThời gian: VừaÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: TiềnChứng cứ A

Đổi nhà ở thành tiệm thì phải được toàn bộ chủ sở hữu khác trong cùng một tòa nhà đồng ý, một hộ phản đối cũng không được. Hàng xóm kiện đòi khôi phục hiện trạng, đòi bồi thường, tòa án sẽ ủng hộ. Nhà ở và tòa nhà thương mại - nhà ở không có ống khói chuyên dụng đều cấm mở quán ăn mới có khói dầu, bị phát hiện trước tiên sẽ bắt sửa đổi. Không sửa thì bị đóng cửa, phạt 1 vạn đến 10 vạn nhân dân tệ, tiền sửa sang và tiền cọc có thể mất trắng.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền. Trước khi ký hợp đồng thuê, trả cọc và sửa sang, bỏ ra vài giờ để hỏi rõ 3 việc. Một là mục đích sử dụng ghi trên sổ đỏ, là nhà ở hay thương mại. Hai là tòa nhà này là nhà ở thuần, nhà ở kiêm thương mại, hay là mặt bằng thương mại độc lập, trên tầng có người ở không. Ba là nếu làm ăn uống, xem có ống khói chuyên dụng không, rồi đến cơ quan quản lý thị trường địa phương hỏi xem có làm được giấy phép kinh doanh thực phẩm không. Khó khăn là khi chủ nhà, người môi giới nói "không sao đâu, người trước cũng mở tiệm đó rồi", bạn vẫn phải tự mình đi kiểm tra.

Lợi ích

Điều 279 Bộ luật Dân sự: "Chủ sở hữu chuyển đổi nhà ở thành nhà dùng kinh doanh, ngoài việc tuân thủ luật, pháp quy và quy định quản lý, phải được những chủ sở hữu có lợi ích liên quan nhất trí đồng ý." Giải thích tư pháp của Tòa án nhân dân tối cao viết chi tiết hơn. Các chủ sở hữu khác trong cùng một tòa nhà đều tính là "chủ sở hữu có lợi ích liên quan". Chủ sở hữu tòa nhà khác trong cùng một khu đô thị thì phải chứng minh được giá trị nhà mình hay chất lượng cuộc sống bị ảnh hưởng mới tính. Nếu chưa được họ nhất trí đồng ý mà đã sửa đổi, họ yêu cầu dừng lại, khôi phục nguyên trạng hoặc bồi thường thiệt hại, tòa án sẽ ủng hộ. Lấy cớ "đa số chủ sở hữu đã đồng ý" để biện hộ, tòa án không ủng hộ. Bộ luật Môi trường sinh thái có hiệu lực từ ngày 15/8/2026, cùng lúc bãi bỏ Luật phòng chống ô nhiễm không khí. Điều 250 của Bộ luật cấm xây mới, cải tạo, mở rộng dự án dịch vụ ăn uống sinh ra khói dầu, mùi lạ, khí thải ở ba loại địa điểm. Một là tòa nhà cư dân. Hai là tòa nhà phức hợp thương mại cư dân không trang bị ống hút khói chuyên dụng. Ba là tầng thương mại trong tòa nhà phức hợp thương mại cư dân có chung với tầng của người ở. Nếu vi phạm, trước hết bắt buộc phải sửa đổi. Không chịu sửa thì bắt đóng cửa, và phạt 1 vạn đến 10 vạn nhân dân tệ. Bộ luật cũng yêu cầu chính quyền địa phương phải thông báo các quy định cấm chọn địa điểm kinh doanh ăn uống ở khâu đăng ký đăng nhập. Xin giấy phép kinh doanh thực phẩm, mặt bằng phải phù hợp với chủng loại, số lượng thực phẩm kinh doanh, còn phải cách xa khu vực có độc, có hại và các nguồn ô nhiễm khác một khoảng cách quy định. Trái lại, nếu bản thân căn nhà không đáp ứng được yêu cầu cưỡng chế của pháp luật, quy định quản lý về điều kiện sử dụng, bạn có thể hủy bỏ hợp đồng thuê. Điều kiện là lỗi không thể sử dụng không phải do bạn gây ra (toàn quốc).

Mức chứng cứ

A

Nguồn

全国人大 (2020). 民法典(第二百七十九、七百二十四条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml;最高人民法院 (2020 修正). 关于审理建筑物区分所有权纠纷案件适用法律若干问题的解释(第十、十一条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff808181799df6140179b092ef2d2af9(国家法律法规数据库);全国人大 (2026). 生态环境法典(第二百五十、一千一百三十二、一千二百四十二条,2026 年 8 月 15 日起施行). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=96630961659b4d87a65b7b1c595097fa(国家法律法规数据库);市场监管总局 (2023). 食品经营许可和备案管理办法(市场监管总局令第 78 号,第十二条). https://www.gov.cn/gongbao/2023/issue_10606/202307/content_6894763.html

Ghi chú

"Tiệm trước đã mở" không có nghĩa là có thể mở, có thể là vì chưa có ai kiện, hoặc đã mở từ trước khi Bộ luật sinh thái môi trường được áp dụng. Quy định quản lý tòa nhà cũng có thể có những hạn chế riêng, trước khi ký nên lấy một bản để xem qua. Nhà không cho sử dụng thế này, muốn hủy hợp đồng để đòi tiền cọc và đền bù tổn thất sửa sang mà chủ nhà không chịu, thì phải ra tòa. Sơ thẩm thông thường xét xử xong trong 6 tháng, có thể kéo dài, phí luật sư tự chịu. Vậy nên, đưa điều "không làm được giấy tờ, bị bắt đóng cửa thì được hủy hợp đồng trả tiền cọc" vào hợp đồng thuê ngay từ đầu cho tiện. Ngành nghề nào cần xin giấy phép, xem phần này mục 7 (nghề cần giấy phép) và mục 8 (làm thực phẩm trước hết xem mình rơi vào nhóm nào). Người hưởng lợi chủ yếu là chính bạn.

28 Vài người cùng góp tiền mở tiệm, trước khi khai trương nên viết rõ vốn góp, cách chia tiền, ai làm chủ, ai hưởng lương, cách rút lui thành thỏa thuận văn bản

Tiền: Không tốnThời gian: VừaÝ chí: Chút ítLợi ích: VừaLoại lợi ích: TiềnChứng cứ C

Không viết thỏa thuận, pháp luật sẽ thay các bạn định luật chơi. Ra quyết định phải có sự nhất trí của tất cả mọi người, tiền lời chia theo số tiền thực sự bỏ ra, người canh tiệm hàng ngày mặc định không có lương. Nếu không có thỏa thuận thời hạn làm chung, ai cũng có thể thông báo trước một thời gian hợp lý rồi rút lui. Muốn đổi luật này, thì phải viết vào thỏa thuận ngay từ đầu.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền. Vài đối tác ngồi xuống bàn một, hai lần, liệt kê chi chít hơn chục khoản cho rõ ràng rồi mỗi bên cùng ký tên. Có thể tìm biểu mẫu hợp đồng đối tác trên mạng, rồi dựa theo 10 mục của luật đối tác để điền lần lượt. Khó khăn là lúc quen biết hay ngại nhắc chuyện tiền nong sợ "mất tình anh em".

Lợi ích

Điều 4 của Luật Hợp danh doanh nghiệp viết rõ, thỏa thuận hợp danh do tất cả đối tác thống nhất thương lượng và lập bằng hình thức văn bản. Điều 18 liệt kê 10 mục phải có trong thỏa thuận. Trong đó gồm cách thức góp vốn, số tiền, thời hạn nộp tiền; phương thức chia lời, chịu lỗ; người phụ trách công việc chung. Cùng với việc tham gia, rút lui; cách giải quyết tranh chấp; cách giải tán và thanh lý, và trách nhiệm nếu vi phạm hợp đồng. Việc hợp tác mà không lập công ty đối tác, chỉ làm chung theo danh nghĩa cá nhân, thì sử dụng quy định hợp đồng đối tác của Bộ luật dân sự. Chuyện không có trong hợp đồng, Bộ luật dân sự sẽ dùng luật chung. Ra quyết định trong quá trình hợp tác, nếu không có quy định gì trong hợp đồng thì phải có sự nhất trí của tất cả các bên. Người phụ trách hợp tác không thể đòi trả thù lao vì việc này, ngoại trừ có điều khoản khác trong hợp đồng. Lời và lỗ chia theo tỷ lệ quy định trong hợp đồng. Nếu không có, trước hết thương lượng. Thương lượng không xong, chia theo tỷ lệ phần góp vốn thực sự. Tỷ lệ không tính ra được, thì chia đều. Các bên chịu trách nhiệm liên đới với các khoản nợ của công việc hợp tác, trả nhiều hơn thì có thể đi đòi lại từ người khác. Nếu không có quy định thời hạn làm chung, thì là hợp tác không kỳ hạn, các bên có thể hủy bất cứ lúc nào, chỉ cần thông báo trước cho các đối tác khác một thời gian hợp lý. Nếu thành lập công ty đối tác mà không định kỳ hạn, đối tác chỉ cần thông báo trước 30 ngày để xin rút. Thỏa thuận cũng không được nói chia toàn bộ tiền lời cho riêng một số người, hay bắt riêng một số người chịu toàn bộ phần lỗ (toàn quốc).

Mức chứng cứ

C

Nguồn

全国人大常委会 (2006). 合伙企业法(2006 年修订,第四、十八、三十三、四十六条). https://flk.npc.gov.cn/detail?id=2c909fdd678bf17901678bf63dce034d(国家法律法规数据库);全国人大 (2020). 民法典(第九百六十七、九百七0、九百七十一、九百七十二、九百七十三、九百七十六条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/202006/t20200602_463888.shtml

Ghi chú

Cãi nhau hay gặp nhất là chia cho người bỏ tiền và người tốn công như thế nào. Một bên bỏ tiền mà không lo việc, một bên không bỏ tiền mà ngày ngày trông coi tiệm, theo luật chung người trông tiệm sẽ được chia ít, lại không có lương. Vì thế lương hay phần lợi cho người bỏ công phải viết rõ vào. Thỏa thuận chỉ quản lý chuyện giữa các đối tác. Đối với các khoản nợ bên ngoài, thành viên hợp danh thông thường vẫn phải bồi thường đến cùng, xem phần này mục 3 (trước khi khai trương chọn đúng loại chủ thể). Ranh giới khi kêu gọi thêm người góp tiền, xem mục 26 (tìm người góp tiền làm ăn). Đoạn điều khoản luật đã được kiểm chứng với bản gốc, chuyện "viết hợp đồng thì ít cãi nhau hơn" là kinh nghiệm, không có số liệu, nên xếp hạng C. Người hưởng lợi là bạn và các đối tác của bạn.