29 Sau khi gặp cú sốc lớn

Nghiên cứu theo dõi 1.985 bệnh nhân nhồi máu tim cấp, lấy chính một người trước và sau lúc phát bệnh để tự so với mình. Trong số đó, 270 người (13,6%) đã mất một người quan trọng trong 6 tháng trước khi phát bệnh, và 19 người mất người ấy trong vòng 1 ngày trước cơn nhồi máu tim. Trong 24 tiếng sau khi người quan trọng mất, tỷ lệ phát nhồi máu tim cấp tăng 21,1 lần (95% CI 13,1–34,1, nghĩa là bội số thật nằm khoảng 13 tới 34). Sau đó nguy cơ giảm dần từng ngày. Đổi ra số người thật: với nhóm có nguy cơ nhồi máu tim mười năm là 5%, cứ 1394 người vừa mất người thân thì có thêm 1 ca. Với nhóm nguy cơ 20%, cứ 320 người thì có thêm 1 ca. Một nghiên cứu khác của Anh so 30.447 người 60 tới 89 tuổi mất vợ/chồng với 83.588 người đối chứng có điều kiện tương đương. Trong 30 ngày sau khi mất vợ/chồng, bên mất vợ/chồng có 50 người (0,16%) bị nhồi máu tim hoặc đột quỵ, còn bên đối chứng có 67 người (0,08%). IRR là 2,20 (1,52–3,15), nghĩa là xác suất xảy ra chuyện khoảng 2,2 lần bên đối chứng. Riêng nhồi máu tim là 2,14 (1,20–3,81), khoảng 2,1 lần. Đột quỵ là 2,40 (1,22–4,71), khoảng 2,4 lần. Sau 30 ngày thì nguy cơ yếu đi. Trong 90 ngày, nghiên cứu còn xem thêm hai loại bệnh. Một là hội chứng mạch vành cấp không phải nhồi máu tim (tim bị thiếu máu cấp nhưng chưa tới mức nhồi máu), IRR 2,20 (1,12–4,29). Hai là thuyên tắc phổi (cục máu đông chặn mạch máu ở phổi), IRR 2,37 (1,18–4,75). Cách nhận biết các bệnh này: Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) liệt kê các dấu hiệu cần gọi cấp cứu ngay. Nhồi máu tim là cảm giác đau thắt, đè nén ở ngực, cơn đau có thể lan sang cánh tay, cổ, hàm, kèm khó thở. Đột quỵ là một bên mặt xệ xuống, một cánh tay hoặc một bên người yếu đi hoặc tê, nói líu nhíu.

Hồ sơ toàn quốc của Thụy Điển theo dõi hơn 607 vạn người (6.073.240 người), trong thời gian từ 1991 tới 2006. So với người chưa được chẩn đoán ung thư, tuần đầu sau chẩn đoán có nguy cơ tương đối tự tử là 12,6 (95% CI 8,6–17,8), nghĩa là khoảng 12,6 lần. Bội số thật nằm khoảng 8,6 tới 17,8. Tỷ lệ phát sinh trong tuần này là 2,50/1000 người-năm, nghĩa là theo dõi 1000 người trong một năm thì có 2,5 ca. Đến năm đầu, nguy cơ tự tử giảm còn 3,1 (2,7–3,5, 0,60/1000 người-năm), khoảng 3,1 lần. Chết vì tim mạch trong tuần đầu là 5,6 (5,2–5,9, 116,80/1000 người-năm), khoảng 5,6 lần. Trong 4 tuần đầu là 3,3 (3,1–3,4, 65,81/1000 người-năm). Mức nguy cơ tăng cao ấy giảm xuống nhanh ngay trong năm đầu sau chẩn đoán. Loại ung thư càng khó chữa, tỷ lệ sống càng thấp thì mức tăng càng rõ. Nghiên cứu còn so cùng một nhóm bệnh nhân ở các khoảng thời gian khác nhau với chính họ, và kết luận nhất quán

Nghiên cứu gộp 42 nghiên cứu với 235 ước lượng nguy cơ chết, tổng cộng hơn 20 triệu người. Sau khi trừ ảnh hưởng của tuổi và các điều kiện khác cho ngang nhau, nguy cơ chết mọi nguyên nhân cộng lại của người mất việc là HR bình quân 1,63, cao hơn người đang đi làm khoảng sáu phần mười. Nam cao hơn nữ. Với người đang ở đầu và giữa sự nghiệp thì ảnh hưởng rõ, ở cuối sự nghiệp thì nhỏ. Mười năm đầu theo dõi là lúc nguy cơ cao nhất, sau đó giảm. Trong những nghiên cứu có tính cả hành vi sức khỏe như hút thuốc, uống rượu, HR bình quân thấp hơn 24%, nghĩa là mức tăng tính ra bớt khoảng một phần tư

Hồ sơ toàn quốc của Đan Mạch theo dõi 670 vạn người lớn trong thời gian từ 1980 tới 2014, tổng cộng hơn 1,36 trăm triệu người-năm (số năm của từng người được theo dõi cộng lại). Người mất vợ/chồng vì tự tử, trong 5 năm sau có nguy cơ mới được chẩn đoán rối loạn tâm thần so với người thường là IRR 1,8 ở nam (95% CI 1,6–2,0), cao khoảng tám phần mười. Ở nữ là 1,7 (1,6–1,8), cao khoảng bảy phần mười. So với người mất vợ/chồng vì nguyên nhân chết khác, IRR ở nam là 1,7 (1,5–1,9), ở nữ là 2,0 (1,9–2,2), cao từ bảy phần mười tới gấp đôi. Trong nhóm này, hành vi tự tử, tỷ lệ chết và tỷ lệ cần chính quyền thành phố cứu trợ cũng cao hơn. Các bệnh thân thể như xơ gan, rối loạn giấc ngủ cũng có nguy cơ tăng. Ngoài ra có 57 nghiên cứu được tóm tắt từng mục, không gộp lại để tính. Mất người thân vì tự tử liên quan tới bốn việc sau. Một là nguy cơ tự tử của bạn đời tăng. Hai là sau khi con tự tử, nguy cơ cha mẹ phải vào khoa tâm thần tăng. Ba là sau khi con đã thành niên tự tử, nguy cơ tự tử của người mẹ tăng. Bốn là sau khi cha mẹ tự tử, nguy cơ trầm cảm của con tăng. So với người mất người thân vì các cái chết bạo lực khác, người mất người thân vì tự tử hay nói rằng mình bị xa cách và thấy xấu hổ hơn

Gộp 15 nghiên cứu đăng ký người trước rồi theo dõi về sau, với 2.263.888 người. Mất vợ/chồng chưa đủ 6 tháng thì nguy cơ chết là RR 1,41 (95% CI 1,26–1,57), nghĩa là xác suất chết cùng thời kỳ cao hơn người chưa mất vợ/chồng khoảng bốn phần mười. Sau 6 tháng là 1,14 (1,10–1,18), giảm còn cao khoảng mười lăm phần trăm. Nam RR 1,23 (1,18–1,28), cao khoảng hai mươi ba phần trăm. Nữ 1,04 (1,00–1,08, không có ý nghĩa thống kê, nghĩa là chênh lệch này có thể chỉ là trùng hợp). Nhóm dưới 65 tuổi và nhóm từ 65 tuổi trở lên không thấy khác biệt rõ. Một phân tích khác gộp 123 tài liệu, 1.377 ước lượng nguy cơ, hơn 5 trăm triệu người. Sau khi trừ chênh lệch về điều kiện cho ngang nhau, HR là 1,23 (1,19–1,28), nghĩa là nhìn chung cao khoảng hai mươi ba phần trăm. Nam còn cao hơn nữ. Nam 1,27 (1,19–1,35), cao hai mươi bảy phần trăm. Nữ 1,15 (1,08–1,22), cao mười lăm phần trăm

Nghiên cứu theo dõi 44.573 bệnh nhân ngoại trú, ai cũng có nguy cơ hoặc đã có bệnh sử huyết khối xơ vữa động mạch (trong mạch máu mọc mảng bám, dễ bị cục máu đông chặn lại). Họ được bác sĩ ở nhiều nước đăng ký vào dự án quốc tế REACH để theo dõi, vào nhóm từ tháng 12/2003 tới tháng 12/2004 và được theo dõi 4 năm. Trong đó có 8.594 người (19%) sống một mình. Người sống một mình có tỷ lệ chết mọi nguyên nhân cộng lại trong 4 năm là 14,1%, còn người sống cùng người khác là 11,1%. Chết vì tim mạch là 8,6% so với 6,8%. Cả hai chỉ số đều có log-rank P<0,01, nghĩa là chênh lệch này khó có thể là trùng hợp. Mức chênh khác nhau theo từng độ tuổi (tương tác P=0,03). Ở tuổi 45 tới 65, tỷ lệ chết của người sống một mình so với người sống cùng là 7,7% so với 5,7%. Sau khi trừ ảnh hưởng của các điều kiện khác cho ngang nhau, HR là 1,24 (95% CI 1,01–1,51), nghĩa là cao khoảng hai mươi bốn phần trăm. Ở tuổi 66 tới 80 là 13,2% so với 12,3%, HR 1,12 (1,01–1,26), cao khoảng mười phần trăm. Trên 80 tuổi là 24,6% so với 28,4%, HR 0,92 (0,79–1,06), ngược lại không thấy tăng. Bản ý kiến năm 2022 của mười bộ ngành, gồm Bộ Dân chính, quy định phải triển khai dịch vụ thăm viếng, quan tâm. Đối tượng là người già sống một mình, nhà vắng con cháu, ở lại quê khi con cái đi xa, mất khả năng tự chăm sóc, khuyết tật nặng, và gia đình thuộc diện đặc biệt về kế hoạch hóa gia đình. Cách làm là "định kỳ đến nhà, gọi điện video, theo dõi từ xa". Xã (phường) rà soát, nắm tình hình, ủy ban thôn (cư dân) hỗ trợ, nắm thông tin cơ bản và "ý nguyện đồng ý nhận dịch vụ thăm viếng, quan tâm", rồi đưa vào quản lý theo lưới ở cơ sở, nghĩa là chia theo khu vực cho người chuyên trách theo dõi. Đến cuối 2025 phải "bảo đảm tỷ lệ thăm hằng tháng với người già đặc biệt khó khăn đạt 100%", và "với người già đặc biệt khó khăn mất khả năng tự chăm sóc, mỗi tháng thăm viếng, quan tâm không ít hơn một lần". Văn kiện còn khuyến khích gia đình lắp hệ thống gọi thông minh, đồng hồ điện nước thông minh, sản phẩm theo dõi sức khỏe, thiết bị giám hộ dưỡng lão, "một khi theo dõi thấy bất thường, có thể cảnh báo kịp thời, và đồng thời gửi tin nhắc cho người liên lạc khẩn cấp". Nhân viên dịch vụ phát hiện vấn đề khẩn cấp thì "phải ngay lập tức hỗ trợ gọi điện cầu cứu khẩn cấp"

Toàn bộ dân số sinh ở Đan Mạch trong các năm 1968 tới 2008 và ở Thụy Điển trong các năm 1973 tới 2006 đều được tính vào. Thêm 89,3% được chọn ra từ người Phần Lan sinh trong các năm 1987 tới 2007. Tổng cộng hơn 730 vạn người. Trong đó 189.094 người mất cha hoặc mẹ trước 18 tuổi. Tỷ lệ chết mọi nguyên nhân cộng lại của nhóm trẻ này cao hơn người chưa mất người thân 50% (tỷ số tỷ lệ chết 1,50, 95% CI 1,43–1,58, nghĩa là khoảng 1,5 lần). Khi cha mẹ chết vì nguyên nhân không tự nhiên như tai nạn, tự tử thì là 1,84 (1,71–2,00), cao khoảng tám phần mười. Khi cha mẹ chết vì bệnh (nguyên nhân tự nhiên) thì là 1,33 (1,24–1,41), cao khoảng ba phần mười. Khi nguyên nhân chết của con và của cha mẹ thuộc cùng một loại thì mức cao nhất. Năm 2016, Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ ra một báo cáo lâm sàng cho bác sĩ nhi khoa. Báo cáo yêu cầu khi nói chuyện với trẻ đã mất người thân, phải nói rõ chuyện gì đã xảy ra và điều đó có nghĩa gì, đồng thời sửa các thông tin sai và hiểu lầm mà trẻ nghe được. Báo cáo cũng nêu cách hỗ trợ trẻ tham dự tang lễ và các nghi thức tiễn biệt khác.

Gộp 14 nghiên cứu, đối tượng là người lớn có người thân không chết vì bạo lực, bản thân cũng không đang khám ở khoa tâm thần. Tỷ lệ mắc rối loạn đau buồn kéo dài là 9,8% (95% CI 6,8–14,0), nghĩa là cứ 100 người lớn mất người thân có khoảng 10 người. Tuổi càng lớn thì tỷ lệ càng cao. Một nghiên cứu khác kiểm tra xem bộ tiêu chuẩn chẩn đoán này có chuẩn không, tìm 291 người mất người thân, phỏng vấn ba lần, vào các mốc 0–6, 6–12 và 12–24 tháng sau khi mất. Biểu hiện cốt lõi của chẩn đoán là nỗi nhớ mãnh liệt người đã mất. Ngoài ra phải có thêm ít nhất năm trong chín biểu hiện sau: tê liệt cảm xúc, choáng váng, thấy sống không còn ý nghĩa, không tin người khác, đau khổ vì lần mất mát này, khó chấp nhận, không nhận ra mình nên là ai, né tránh thực tại, không sống tiếp được. Những biểu hiện này phải xuất hiện mỗi ngày, hoặc nặng tới mức không làm nổi việc. Và chúng phải còn tồn tại ít nhất 6 tháng sau khi người thân qua đời, vẫn ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày. Còn có một thử nghiệm 95 người bốc thăm chia hai nhóm, làm 16 lần điều trị, trung bình 19 tuần. Điều trị dành cho nỗi đau mất mát phức tạp có tỷ lệ hiệu quả 51%. Liệu pháp tâm lý quan hệ giữa người với người thông thường là 28% (P=0,02, nghĩa là chênh lệch này khó có thể là trùng hợp). Nhóm trước cũng có tác dụng nhanh hơn. Số người cần điều trị là 4,3, nghĩa là trung bình cứ điều trị 4,3 người thì có thêm một người khá lên

Gộp 61 nghiên cứu có nhóm đối chiếu. Nếu cho mọi người mất người thân đều làm can thiệp tâm lý, thì lúc điều trị vừa xong lợi rất nhỏ, còn cách một thời gian xem lại thì không thấy lợi nữa. Can thiệp chỉ nhận người "đã rõ là không thích ứng nổi" thì hiệu quả tốt ngang trị liệu tâm lý cho các vấn đề tâm lý khác. Các nghiên cứu không sàng lọc trước cho kết quả kém, vì nhóm không được can thiệp vốn cũng sẽ tự khá lên theo thời gian. Lại có 14 thử nghiệm bốc thăm chia nhóm, gộp lại tính: trị liệu cho người đã có vấn đề thì sau trị liệu và lúc thăm lại đều tốt hơn rõ so với nhóm đối chiếu, cách một thời gian hiệu quả còn lớn thêm. Can thiệp phòng ngừa làm đại trà cho người chưa có vấn đề thì vô hiệu. Còn một nghiên cứu theo 205 người từ trước khi mất vợ/chồng tới 6 và 18 tháng sau khi mất vợ/chồng. Nghiên cứu này chia ra năm hướng diễn biến. Lần lượt là đau buồn thông thường, đau buồn kéo dài, trầm cảm kéo dài, khá lên ngay trong thời kỳ mất người thân, và kiên cường (chịu được). Trong đó kiểu kiên cường gặp nhiều nhất, kiểu đau buồn thông thường tương đối ít gặp

Gộp 32 nghiên cứu đăng ký người trước rồi theo dõi về sau, phủ hơn 650 vạn người, 16 vạn ca chết, hơn 75,5 vạn ca ly hôn, ở 11 nước. So với người còn hôn nhân, người lớn ly thân hoặc ly hôn có nguy cơ chết sớm tăng rõ. Nam và người trẻ tuổi tăng rõ hơn nữ và người lớn tuổi. Các tác giả bàn bốn con đường có thể có. Một là tuyển chọn xã hội: người vốn đã khác về sức khỏe hay điều kiện dễ đi tới ly hôn hơn. Hai là nguồn lực bị đứt: thu nhập và các khoản bảo đảm bị mất. Ba là hành vi sức khỏe đổi: thuốc lá, rượu và sinh hoạt xấu đi. Bốn là áp lực tâm lý mạn tính (căng thẳng kéo dài)

Phương án năm 2026 của 25 bộ ngành, trong đó có Ủy ban Y tế Quốc gia, yêu cầu hoàn thiện chế độ công tác của đường dây nóng hỗ trợ tâm lý 12356. Phương án yêu cầu bảo đảm vận hành ổn định và tăng tỷ lệ nhấc máy; thúc đẩy xây nền tảng thông tin hóa 12356 cấp tỉnh; tăng cường xây cơ chế liên động với các đường dây dịch vụ như 110; xây vững và dùng tốt nền tảng dịch vụ tổng hợp thanh niên 12355, đồng thời liên động phối hợp với 12356. Mục tiêu tới 2030 có ba điều. Một là trên 80% thôn hành chính và cộng đồng thành phố lập phòng tư vấn tâm lý hoặc phòng công tác xã hội và cung cấp dịch vụ tâm lý. Hai là bệnh viện chuyên khoa tâm thần công lập các cấp, mỗi huyện (khu) có ít nhất 1 bệnh viện cung cấp dịch vụ khám tâm lý. Ba là mỗi tỉnh xây xong nền tảng hỗ trợ tâm lý 12356 cấp tỉnh. Đội ngũ can thiệp khủng hoảng tâm lý và hỗ trợ tâm lý gồm bác sĩ khoa tâm thần, kỹ thuật viên trị liệu tâm lý, nhân viên tư vấn tâm lý, nhân viên chuyên ngành công tác xã hội và tình nguyện viên. Phương án còn yêu cầu ba loại người thường ngày để ý và phát hiện sớm. Ba loại này là nhân viên lưới (nhân viên trong cộng đồng phụ trách theo khu), nhân viên chuyên ngành công tác xã hội và tình nguyện viên. Họ phải kịp thời phát hiện nguy cơ khủng hoảng tâm lý như gia đình biến cố, thất nghiệp, thất học (toàn quốc TQ, ban hành tháng 3/2026)

Tránh xử lý tài sản không hối lại được vào lúc vừa bị đả kích, khi khả năng phán đoán kém nhất. Loại việc này gồm bán nhà, nghỉ việc, một lần đổ hết tiền trợ cấp tuất hay tiền bồi thường ra, tái hôn vội, bảo lãnh cho người khác. Số tiền của loại quyết định này thường ở mức vài vạn tới một căn nhà, nên lợi ích được xếp mức vừa. Văn kiện chính thức cũng liệt "gia đình biến cố, thất nghiệp, thất học" vào nguy cơ khủng hoảng tâm lý mà cộng đồng phải chủ động rà soát, nghĩa là trạng thái khoảng này vốn được coi là cần người ngoài đỡ một tay. Hướng dẫn về đau buồn của Viện Lão hóa Quốc gia Mỹ (NIA) liệt kê "khó đưa ra quyết định" là biểu hiện thường gặp khi đau buồn. Viện này khuyên: nếu có thể, hãy để các quyết định lớn trong đời sang lúc cảm thấy khá hơn. Khi đang đau buồn và có thể chưa nghĩ thông, tốt nhất đừng làm thay đổi lớn như bán nhà, nghỉ việc. Một nghiên cứu làm ba thí nghiệm. Các nhà nghiên cứu chia nhóm ngẫu nhiên, khiến một phần người rơi vào trạng thái buồn, rồi cho họ chọn "nhận tiền ngay" hoặc "nhận sau 3 tháng". So với người có cảm xúc bình thản, người buồn để khỏi phải chờ 3 tháng chịu nhận ít hơn 13% đến 34% số tiền. Đây là nỗi buồn được gợi ra trong thí nghiệm, không phải người vừa mất người thân thật sự. Năm 2023, Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) cảnh báo một kiểu lừa: có người giả danh nhà tang lễ, nói với gia đình rằng nếu không đóng thêm tiền ngay thì lễ tang sẽ bị hủy. Cách đối phó đầu tiên FTC đưa ra là chống lại áp lực "làm ngay bây giờ". Doanh nghiệp đàng hoàng sẽ cho bạn thời gian để quyết định.

Điều 44 Luật Bảo hiểm áp dụng cho hợp đồng lấy cái chết của người được bảo hiểm làm điều kiện chi trả tiền bảo hiểm. Tính từ ngày hợp đồng được lập hoặc ngày hiệu lực hợp đồng được khôi phục, nếu người được bảo hiểm tự tử trong hai năm thì công ty bảo hiểm không chịu trách nhiệm chi trả tiền bảo hiểm. Nếu lúc tự tử người được bảo hiểm là người không có năng lực hành vi dân sự (người mà pháp luật cho rằng không thể tự chịu trách nhiệm về hành vi của mình) thì không thuộc trường hợp này. Khi công ty bảo hiểm không phải chi trả theo quy định trên, họ phải theo thỏa thuận hợp đồng hoàn lại giá trị tiền mặt của đơn bảo hiểm, nghĩa là chỉ trả lại số tiền hoàn lại được trong đơn, không bồi thường mức bảo hiểm. Mức bảo hiểm nhân thọ thường ở bậc vài chục vạn, nên lợi ích được xếp mức lớn. Khoản 3 Điều 16 Điều lệ Bảo hiểm Tai nạn Lao động quy định: tự gây thương tật hoặc tự tử thì không được nhận định là tai nạn lao động hay coi như tai nạn lao động. Ba khoản đãi ngộ khi chết vì lao động ở Điều 39 vì thế đều mất hết. Một là trợ cấp mai táng, phát 6 tháng theo lương bình quân tháng của công nhân viên chức năm trước ở địa phương. Hai là trợ cấp tuất cho người thân được nuôi dưỡng. Ba là khoản trợ cấp một lần cho trường hợp chết vì lao động, bằng 20 lần thu nhập khả dụng bình quân đầu người của cư dân thành thị cả nước năm trước. Điều 1159 Bộ luật Dân sự quy định: khi chia di sản phải thanh toán thuế và nợ mà người để lại di sản phải nộp theo pháp luật, nghĩa là trước hết lấy di sản trả thuế và nợ, phần còn lại mới chia. Điều 1161 quy định: người thừa kế thanh toán trong phạm vi giá trị thực của di sản đã nhận, nghĩa là chỉ dùng phần thừa kế được để trả, không phải tự bỏ thêm tiền túi. Người từ bỏ thừa kế thì có thể không phải chịu trách nhiệm thanh toán

Quy phạm chẩn đoán và điều trị rối loạn tâm thần (bản 2020) của Ủy ban Y tế Quốc gia TQ ghi rõ: người trải qua chấn thương tâm thần, trung bình khoảng 8%, sẽ phát triển thành rối loạn stress sau chấn thương (PTSD). Có ba nhóm triệu chứng chính. Thứ nhất là ác mộng và hồi tưởng, cảnh tượng lúc xảy ra cứ lặp lại. Thứ hai là né tránh chủ đề, nơi chốn và người liên quan đến việc đó. Thứ ba là luôn cảnh giác, dễ giật mình, mất ngủ. Triệu chứng kéo dài trên 1 tháng và ảnh hưởng nặng đến gia đình, học tập hoặc công việc thì mới được chẩn đoán. Quy phạm viết ở phần rối loạn stress cấp tính: đa số người tự điều chỉnh hoặc được can thiệp khủng hoảng giai đoạn cấp thì hồi phục bình thường. Hiệu quả điều trị xem một tổng hợp năm 2020 gồm 114 thử nghiệm phân nhóm ngẫu nhiên, với 8.171 người. Liệu pháp nhận thức - hành vi tập trung vào chấn thương, so với nhóm chờ hoặc xử lý thông thường, có SMD −1,32 (95% CI −1,57 đến −1,08, khoảng tin cậy), chứng cứ chất lượng trung bình. Giải mẫn cảm và xử lý lại bằng chuyển động mắt (EMDR) là −1,23 (−1,69 đến −0,76), chứng cứ chất lượng thấp. SMD và d là cùng một thước đo; từ 0,8 trở lên được coi là lớn, và cả hai đều vượt ngưỡng này. Tư vấn hỗ trợ thông thường so với nhóm chờ không thấy khác biệt (−0,43; −0,90 đến 0,04). Cùng nhóm tác giả năm 2013 có một tổng quan Cochrane gồm 70 thử nghiệm, 4.761 người, cùng chiều. Liệu pháp nhận thức - hành vi tập trung chấn thương là −1,62 (−2,03 đến −1,21), EMDR là −1,17 (−2,04 đến −0,30). Nhưng lần đánh giá đó có chứng cứ chất lượng rất thấp. Hướng dẫn NICE của Anh năm 2018 xếp như sau. Người lớn có triệu chứng rất nặng trong vòng một tháng sau biến cố thì được cung cấp liệu pháp nhận thức - hành vi tập trung chấn thương dạng cá nhân. Sau một tháng, khi đã chẩn đoán hoặc triệu chứng rõ, cũng được cung cấp, thường làm 8 đến 12 buổi. Chấn thương không phải do chiến tranh, và sau 3 tháng vẫn chưa khỏi, cũng được cung cấp EMDR. Triệu chứng nhẹ, chưa đến mức chẩn đoán thì theo dõi trong tháng đầu và hẹn tái khám trong vòng một tháng. Quy phạm trong nước cũng liệt kê các liệu pháp này: phơi nhiễm kéo dài, liệu pháp xử lý nhận thức và EMDR. Về buổi nói chuyện một lần ngay sau biến cố, có ba nguồn. Cochrane năm 2002 tổng hợp 11 thử nghiệm: buổi cá nhân một lần không giảm đau khổ, cũng không ngăn được rối loạn stress sau chấn thương. Ở 3 đến 5 tháng, OR 1,22 (0,60–2,46), không có khác biệt. Một thử nghiệm theo dõi đến 1 năm, người đã làm buổi này lại có nguy cơ mắc bệnh cao hơn: OR 2,88 (1,11–7,53), khoảng 2,9 lần. Tác giả kết luận: đừng ép người bị chấn thương làm buổi này nữa. Một thử nghiệm khác tuyển người nhập viện sau tai nạn xe và phân nhóm ngẫu nhiên. Sau 3 năm, nhóm làm buổi này có triệu chứng tâm thần, lo âu khi đi xe, đau, vấn đề cơ thể, khả năng sinh hoạt tổng thể và vấn đề kinh tế đều rõ ràng tệ hơn. Người có hồi tưởng và né tránh nặng ngay từ đầu, nếu đã làm buổi này thì sau 3 năm vẫn còn triệu chứng; nếu không làm thì đã hồi phục. NICE chỉ rõ: không cung cấp liệu pháp tâm lý chủ yếu dạng trò chuyện để phòng hoặc điều trị PTSD. Lý do là làm riêng hay làm nhóm đều không thấy lợi, và có dấu hiệu còn tệ hơn không làm.