6 Không có người thân cũng không bạn, đổi "người trông bạn" thành ba thứ: hàng xóm vào được cửa nhà, danh sách thăm viếng của cộng đồng, liên lạc khẩn cấp trong điện thoại
Không có người thân hay bạn bè thì bạn cần lo hai việc. Một là uống thuốc, ăn cơm đúng giờ: bạn lập danh sách, đặt chuông nhắc. Hai là có người biết: bạn gửi chìa dự phòng cho hàng xóm, xin vào danh sách thăm viếng của ủy ban cư dân, đặt liên lạc khẩn cấp trong điện thoại.
Xem chi tiết
- Chi phí
Không tốn tiền. Phần khó là phải chủ động mở miệng, nói với hàng xóm và ủy ban cư dân một câu: "Tôi ở một mình, nhà vừa có chuyện".
- Lợi ích
Nghiên cứu theo dõi 44.573 bệnh nhân ngoại trú, ai cũng có nguy cơ hoặc đã có bệnh sử huyết khối xơ vữa động mạch (trong mạch máu mọc mảng bám, dễ bị cục máu đông chặn lại). Họ được bác sĩ ở nhiều nước đăng ký vào dự án quốc tế REACH để theo dõi, vào nhóm từ tháng 12/2003 tới tháng 12/2004 và được theo dõi 4 năm. Trong đó có 8.594 người (19%) sống một mình. Người sống một mình có tỷ lệ chết mọi nguyên nhân cộng lại trong 4 năm là 14,1%, còn người sống cùng người khác là 11,1%. Chết vì tim mạch là 8,6% so với 6,8%. Cả hai chỉ số đều có log-rank P<0,01, nghĩa là chênh lệch này khó có thể là trùng hợp. Mức chênh khác nhau theo từng độ tuổi (tương tác P=0,03). Ở tuổi 45 tới 65, tỷ lệ chết của người sống một mình so với người sống cùng là 7,7% so với 5,7%. Sau khi trừ ảnh hưởng của các điều kiện khác cho ngang nhau, HR là 1,24 (95% CI 1,01–1,51), nghĩa là cao khoảng hai mươi bốn phần trăm. Ở tuổi 66 tới 80 là 13,2% so với 12,3%, HR 1,12 (1,01–1,26), cao khoảng mười phần trăm. Trên 80 tuổi là 24,6% so với 28,4%, HR 0,92 (0,79–1,06), ngược lại không thấy tăng. Bản ý kiến năm 2022 của mười bộ ngành, gồm Bộ Dân chính, quy định phải triển khai dịch vụ thăm viếng, quan tâm. Đối tượng là người già sống một mình, nhà vắng con cháu, ở lại quê khi con cái đi xa, mất khả năng tự chăm sóc, khuyết tật nặng, và gia đình thuộc diện đặc biệt về kế hoạch hóa gia đình. Cách làm là "định kỳ đến nhà, gọi điện video, theo dõi từ xa". Xã (phường) rà soát, nắm tình hình, ủy ban thôn (cư dân) hỗ trợ, nắm thông tin cơ bản và "ý nguyện đồng ý nhận dịch vụ thăm viếng, quan tâm", rồi đưa vào quản lý theo lưới ở cơ sở, nghĩa là chia theo khu vực cho người chuyên trách theo dõi. Đến cuối 2025 phải "bảo đảm tỷ lệ thăm hằng tháng với người già đặc biệt khó khăn đạt 100%", và "với người già đặc biệt khó khăn mất khả năng tự chăm sóc, mỗi tháng thăm viếng, quan tâm không ít hơn một lần". Văn kiện còn khuyến khích gia đình lắp hệ thống gọi thông minh, đồng hồ điện nước thông minh, sản phẩm theo dõi sức khỏe, thiết bị giám hộ dưỡng lão, "một khi theo dõi thấy bất thường, có thể cảnh báo kịp thời, và đồng thời gửi tin nhắc cho người liên lạc khẩn cấp". Nhân viên dịch vụ phát hiện vấn đề khẩn cấp thì "phải ngay lập tức hỗ trợ gọi điện cầu cứu khẩn cấp"
- Mức chứng cứ
B
- Nguồn
Udell JA, et al. (2012). Living alone and cardiovascular risk in outpatients at risk of or with atherothrombosis. Archives of Internal Medicine. https://doi.org/10.1001/archinternmed.2012.2782；民政部等十部门 (2022). 关于开展特殊困难老年人探访关爱服务的指导意见（民发〔2022〕73 号）. https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2022-10/13/content_5718017.htm
- Ghi chú
Ba thứ ấy làm cụ thể thế này. Một, giao chìa dự phòng hoặc mật mã tạm thời của khóa cửa cho một hàng xóm hoặc ban quản lý, rồi nói với họ một câu: "mấy ngày này tôi ở một mình". Bạn không cần quen thân gì, chỉ cần có người biết bạn đang ở trong nhà. Hai, đến ủy ban cư dân ở cộng đồng, nói mình sống một mình và hỏi có lên được danh sách thăm viếng, quan tâm không. Trong nhóm người già, người sống một mình, nhà vắng con cháu, mất con là đối tượng dịch vụ được văn bản chính thức nêu rõ. Nhân tiện hỏi luôn địa phương có lắp miễn phí máy gọi thông minh, đồng hồ nước thông minh không. Ba, trong điện thoại đặt người liên lạc khẩn cấp và thẻ cấp cứu y tế, rồi mấy ngày này đừng để điện thoại ở chế độ im lặng (tắt tiếng), đừng tắt máy. Mục này xếp hạng B vì hai lý do. Một là mối liên hệ giữa sống một mình và tỷ lệ chết đến từ nghiên cứu nhìn lại dữ liệu cả quần thể. Nghiên cứu này không loại được cách giải thích ngược rằng "người vốn sức khỏe kém, điều kiện kém dễ sống một mình hơn", và chính nguyên văn cũng viết kết quả này còn cần xác nhận. Hai là văn kiện thăm viếng, quan tâm kia chỉ bao phủ người già. Người chưa đủ 60 tuổi không có chế độ chuyên biệt tương ứng. Điều bạn có thể trông vào là một điều trong văn kiện khác, yêu cầu nhân viên lưới và nhân viên công tác xã hội "kịp thời phát hiện nguy cơ khủng hoảng tâm lý như gia đình biến cố, thất nghiệp, thất học" (xem mục 11 phần này, muốn người ngồi nói chuyện thì gọi 12356). Vì sao "trong nhà có người" đáng giá, xem phần 13, mục 1 (ấn lồng ngực). Ngừng tim xảy ra ngoài bệnh viện thì 79,2% xảy ra trong nhà. Nếu bên cạnh có người ấn ngực thì tỷ lệ sống sót ra viện là 16,1%, còn không có người chỉ là 3,9%. Trong nhà không có ai thì rơi vào bậc thấp đó. Ngoài ra còn hai việc tiện tay. Lo tang sự thì phải chạy nhà tang lễ, cơ sở y tế cộng đồng, công an, quỹ tích lũy nhà ở, mấy quầy ấy (xem phần 25). Bạn xếp việc đó thành lịch ra ngoài mỗi ngày một lần, thì mấy ngày này đã có sẵn lý do ra khỏi nhà. Đường dây nóng gọi lặp lại được, không phải chỉ gọi một lần (xem mục 11 phần này, gọi 12356). Riêng việc "ở một mình" cũng là yếu tố nguy cơ lâu dài. Tỷ số chết của người sống một mình là 1,32, cao khoảng ba phần mười, xem phần 22, mục 9 (coi gặp người định kỳ là khoản chi sức khỏe). Nhưng ở đây chỉ lo mấy ngày trước mắt, khoản dài hạn kia tính riêng.