Cẩm nang sống đáng giá

28 Đừng vì ngoại hình phá hỏng sức khỏe

Phần này nói về mấy cách "động vào thân thể để đổi ngoại hình": nhịn đói, uống thuốc, tiêm kim, mở dao. Quyết định làm mấy việc này phần lớn là vì so mình với người khác mà làm, nhưng cái giá thì rơi hết lên chính bạn, và một phần không nhỏ trong đó không đổi lại được.

Phần này không bình phẩm việc ai muốn biến mình thành thế nào, đó là chuyện của mỗi người. Cùng một mục tiêu, có thể đi đường "có đơn thuốc, có tư cách, có khám lại", cũng có thể đi đường "mua mạng, tiệm làm đẹp, tự tăng liều". Phần này chỉ so xem hai cách làm ấy chênh nhau bao nhiêu rủi ro. Sổ được tính chủ yếu bằng những gì thật sự xảy ra trên cơ thể, chẳng hạn mù mắt, nhập viện hay chết. Hai mục về y mỹ còn dính trách nhiệm hình sự về tội hành nghề y phạm pháp.

1 Đừng dùng kiêng cữ cực đoan, nhịn ăn hoặc gây nôn để kiểm soát cân, muốn giảm thì giảm từ phía vận động

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ A

Người chán ăn thần kinh có xác suất chết gấp khoảng 5,9 lần người đồng tuổi; cứ 1000 người theo một năm thì chết 5,1 người, trong đó khoảng 1/5 là tự tử. Người hay kiêng ăn dễ mắc rối loạn ăn hơn: nữ sinh kiêng nặng mắc bệnh gấp 18 lần người không kiêng. Muốn giảm cân thì vận động, đừng nhịn ăn tới đói.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền, ngược lại còn tiết kiệm được cả khoản mua sản phẩm giảm cân.

Lợi ích

36 nghiên cứu được gộp lại để tính chung. Nhóm người chán ăn thần kinh trong các nghiên cứu này cộng lại được theo dõi 166.642 năm-người (số năm theo dõi của mỗi người cộng lại). Tỷ số chết chuẩn hóa của nhóm này là 5,86, nghĩa là xác suất chết gấp khoảng 5,9 lần người đồng tuổi. Cứ 1000 năm-người thì có 5,1 ca tử vong, nghĩa là 1000 người theo dõi một năm chết 5,1 người. Trong số người chết, khoảng 1/5 chết vì tự tử. Tỷ số chết chuẩn hóa của chứng cuồng ăn là 1,93, của các rối loạn ăn khác là 1,92, nghĩa là mỗi loại gấp khoảng 1,9 lần người đồng tuổi. Một nghiên cứu khác làm tại 44 trường trung học ở bang Victoria, Úc, theo dõi học sinh 14–15 tuổi trong 3 năm; cùng một nhóm được khám 6 đợt trước sau. Nữ sinh mới mắc rối loạn ăn là 21,8/1000 năm-người, nghĩa là cứ 1000 nữ sinh theo một năm thì mới xuất hiện 21,8 ca. Nữ sinh kiêng ăn nặng có nguy cơ mắc bệnh gấp 18 lần người không kiêng, còn nhóm kiêng mức vừa gấp 5 lần. Các tác giả còn trừ đi ảnh hưởng của "trước đây đã từng kiêng" và "vốn đã có triệu chứng tinh thần". Trừ xong thì BMI (chỉ số gầy béo, tính bằng cân nặng chia cho bình phương chiều cao), lượng vận động và giới đều không còn dự đoán được rối loạn ăn mới phát. Kết luận của tác giả là "ở thiếu niên, dùng vận động chứ không hạn chế ăn để kiểm soát cân nặng thì nguy cơ mắc rối loạn ăn có vẻ thấp hơn"

Mức chứng cứ

A

Nguồn

Arcelus J et al. (2011). Mortality rates in patients with anorexia nervosa and other eating disorders. A meta-analysis of 36 studies. Arch Gen Psychiatry. https://doi.org/10.1001/archgenpsychiatry.2011.74;Patton GC et al. (1999). Onset of adolescent eating disorders: population based cohort study over 3 years. BMJ. https://doi.org/10.1136/bmj.318.7186.765

Ghi chú

"Kiêng nặng" ở đây nghĩa là ép lượng ăn xuống thấp hơn xa nhu cầu của cơ thể trong thời gian dài, không phải bớt một bữa hay bỏ ăn đêm. Nếu bạn đã xuất hiện tự gây nôn, tự trách sau khi ăn quá nhiều, hay cân đi cân lại mà không dừng được, thì đi khám ở khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý lâm sàng của bệnh viện tổng hợp. Đây là một bệnh có cách chữa chuẩn, không phải chuyện ý chí. Còn quan hệ giữa BMI và tỷ lệ chết thì xem phần 2, mục 32 (giữ BMI trong khoảng 20–25); mục đó nói về khoảng cân nặng dài hạn, không nói cách giảm cân.

2 Trước khi tiêm kim, cấy chỉ, mở dao tra hai thứ: trên giấy phép cơ sở có "thẩm mỹ y khoa" không, người động tay có phải bác sĩ chủ chẩn không

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ AChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Rách da, đưa vật vào người là khám chữa bệnh, chỉ nơi có phép "thẩm mỹ y khoa" và bác sĩ đã đăng ký được làm. Tiệm làm đẹp, studio, phòng khách sạn đều không được làm. Người không phải bác sĩ đã đăng ký mà ra tay là hành nghề y trái phép: gây thương tích nặng thì 3 đến 10 năm tù, chết người thì trên 10 năm.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền. Tra hai tấm giấy này chỉ mất vài phút. Cơ sở nên treo "Giấy phép hành nghề cơ sở y tế" ngay trong sảnh. Tư cách của bác sĩ bạn đối chiếu được trên trang tra cứu bác sĩ hành nghề của cơ quan y tế.

Lợi ích

Điều 2 của "Biện pháp quản lý dịch vụ thẩm mỹ y khoa" định nghĩa thẩm mỹ y khoa. Nguyên văn viết: "dùng thủ thuật, thuốc, dụng cụ y tế và các kỹ thuật y học khác có tính gây tổn thương hoặc xâm nhập để phục hồi và tái tạo dung mạo, hình thể các bộ phận cơ thể". Nói trắng ra, việc nào làm rách da, đưa kim hay vật vào trong cơ thể đều tính là khám chữa bệnh. Điều 8 và Điều 24 yêu cầu cơ sở lấy "Giấy phép hành nghề cơ sở y tế" trước, rồi được cơ quan đăng ký chấp thuận khoa mục chẩn trị thẩm mỹ y khoa thì mới được làm. Giấy phép không ghi hạng "thẩm mỹ y khoa" thì không được làm. Điều 11 yêu cầu bác sĩ chủ chẩn (vị bác sĩ động tay vào người bạn) có tư cách bác sĩ hành nghề và đã đăng ký. Làm ngoại khoa thẩm mỹ còn cần kinh nghiệm lâm sàng chuyên môn liên quan trên 6 năm, nha khoa thẩm mỹ trên 5 năm, trung y khoa thẩm mỹ và da khoa thẩm mỹ mỗi loại trên 3 năm. Điều 20 yêu cầu trước khi động tay, bác sĩ phải báo bằng văn bản chỉ định, chống chỉ định (tình huống nào làm được, tình huống nào không làm được), rủi ro y tế và điều cần chú ý, rồi lấy chữ ký đồng ý. Điều 336 Luật Hình sự quy định về tội hành nghề y phạm pháp. Hành nghề y phạm pháp là người không có tư cách hành nghề y đi tiêm thuốc, mở dao, khám bệnh cho người khác. Tình tiết nặng thì tòa tuyên dưới 3 năm tù có thời hạn, giam giữ hay quản chế, kèm hoặc chỉ phạt tiền. Làm tổn hại nặng sức khỏe người khám thì bị phạt trên 3 năm dưới 10 năm tù có thời hạn, kèm phạt tiền. Làm người khám chết thì bị phạt trên 10 năm tù có thời hạn, kèm phạt tiền

Mức chứng cứ

A

Nguồn

卫生部 (2002). 医疗美容服务管理办法(卫生部令第 19 号,第二条、第八条、第十一条、第十六条、第二十条、第二十四条). http://www.gov.cn/gongbao/content/2003/content_62198.htm;全国人大 (1997). 刑法(第三百三十六条). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Điều 16 của cùng bộ quy định đó còn viết, hạng mục y mỹ chỉ được làm trong cơ sở y tế thẩm mỹ, hoặc trong bệnh viện, phòng khám đã lập khoa thẩm mỹ y khoa. Vậy nên kiểu tiêm tận nhà hay làm lén trong xưởng, chỉ nhìn địa điểm thôi đã không đúng quy định. Điều 20 viết rõ, người chưa thành niên thuộc loại chưa tự làm chủ được hành vi của mình muốn làm y mỹ thì phải có người giám hộ đồng ý, nghĩa là phải có phụ huynh ký. Chăm sóc da mặt, xoa bóp, làm móng thuộc thẩm mỹ sinh hoạt nên bộ quy định này không quản; nhưng chỉ cần động tới kim và dao thì đã tính thẩm mỹ y khoa.

3 Chất làm đầy mặt tránh mấy bộ vị sống mũi, giữa chân mày, trán, càng đừng vì rẻ tìm tiêm không chính quy

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ B

Trong số người bị mù sau tiêm làm đầy, hơn nửa tiêm mũi, tiếp giữa chân mày, trán, nếp pháp lệnh; hơn tám phần mười dùng acid hyaluronic. Chỉ hai phần mười hồi hẳn thị lực, hơn một phần mười hồi một phần, gần hai phần mười thương não. Chưa có cách cấp cứu nào ổn định, nên phải né những vị trí đó từ trước.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền. Bạn chỉ cần đổi chỗ tiêm, hoặc không làm nữa.

Lợi ích

Phần này gộp các ca bệnh đã được báo trên tạp chí khắp thế giới để tính. Từ tháng 1/2015 tới tháng 9/2018 có thêm 48 ca sau tiêm chất làm đầy bị mất thị lực một phần hay hoàn toàn. Bộ vị xảy chuyện nhiều nhất là mũi, chiếm 56,3%. Tiếp theo là giữa chân mày 27,1%, trán trước 18,8%, rãnh mũi-môi (đường nếp pháp lệnh) 14,6%. 81,3% ca dùng chất làm đầy là acid hyaluronic. 43,8% xuất hiện biến đổi trên da. 18,8% xuất hiện biến chứng hệ thần kinh trung ương (não gặp vấn đề). 10 ca (20,8%) hồi thị lực hoàn toàn, 8 ca (16,7%) hồi một phần, số còn lại không hồi. Kết luận của tác giả là cách xử lý ở mỗi nơi chênh nhau rất xa, không có cách điều trị nào được chứng minh hiệu quả liên tục

Mức chứng cứ

B

Nguồn

Beleznay K et al. (2019). Update on Avoiding and Treating Blindness From Fillers: A Recent Review of the World Literature. Aesthet Surg J. https://doi.org/10.1093/asj/sjz053

Ghi chú

Những con số này là đếm từng ca bệnh được tạp chí báo lại. Trong đó chỉ có số người gặp chuyện, không có tổng số người đã tiêm, nên không tính ra được "tiêm một kim thì xác suất mù là bao nhiêu"; chỉ thấy được bộ vị nào hay xảy chuyện, và xảy chuyện rồi thì phần lớn không cứu lại được. Ghi cấp B cũng vì thế. Cách cơ sở chính quy hạ rủi ro vốn là quy trình thường: trước tra rõ mạch máu dưới chỗ sắp tiêm đi thế nào, dùng kim đầu cùn chứ không dùng kim nhọn, vừa rút kim vừa đẩy ít một, chuẩn bị sẵn hyaluronidase. Từng việc đó đều đòi người động tay là bác sĩ đã qua huấn luyện, và đây cũng là lý do bạn đừng tìm kênh không chính quy. Trước khi làm, bạn đối chiếu một lượt theo mục 2 phần này (tra giấy phép cơ sở và bác sĩ chủ chẩn).

4 Đừng mua thuốc giảm cân, cà phê giảm cân, kẹo gầy và mơ enzyme (mơ được quảng cáo là ngâm enzyme) hứa "gầy nhanh"

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ A

Sibutramin là chất hay bị lén thêm, vốn là thuốc giảm cân, năm 2010 Trung Quốc cấm bán. Người trên 55 tuổi, thừa cân và có bệnh tim hoặc tiểu đường, uống hơn ba năm: nhồi máu tim không chết người cao ba phần mười, trúng phong cao khoảng 36%, cân chỉ giảm thêm 1,7 kg. Khi phát hiện thì bạn đã ăn rồi.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền, ngược lại còn tiết kiệm được khoản mua mấy sản phẩm này. Phần khó là bạn phải chấp nhận trên đời không có chuyện "một tuần rụng vài cân".

Lợi ích

Thử nghiệm SCOUT tuyển 9.804 người. Họ đều trên 55 tuổi, thừa cân hay béo phì, và có bệnh tim mạch hoặc tiểu đường type 2. Những người này được bốc thăm chia thành nhóm uống thuốc và nhóm không uống, điều trị bình quân 3,4 năm. Điểm đếm chính là mấy chuyện xấu đã định trước phải đếm: nhồi máu tim không chết người, đột quỵ (trúng phong) không chết người, tim ngừng đập sau đó được cứu lại, và chết vì tim mạch. Tỷ lệ xảy ra mấy việc này là 11,4% so với 10,0%. HR 1,16 (95% CI 1,03–1,31, P=0,02), nghĩa là nhóm uống thuốc có xác suất gặp chuyện cao khoảng 16%. Giá trị thật đại khái rơi vào khoảng cao 3% tới cao 31%. Nhồi máu tim không chết người là 4,1% so với 3,2%, HR 1,28 (1,04–1,57), cao khoảng ba phần mười. Đột quỵ không chết người là 2,6% so với 1,9%, HR 1,36 (1,04–1,77), cao khoảng 36%. Chết vì tim mạch và chết mọi nguyên nhân không tăng; mọi nguyên nhân nghĩa là tất cả nguyên nhân cộng lại. Sau khi bốc thăm, nhóm sibutramin bình quân giảm thêm 1,7 kg. Cục quản lý Giám sát Thực phẩm Dược phẩm nhà nước lúc đó theo đánh giá an toàn cho rằng "điều trị giảm cân rủi ro lớn hơn lợi ích", tháng 10/2010 thông báo dừng sản xuất, bán và dùng chế phẩm cùng nguyên dược của sibutramin. Sibutramin và phenolphthalein đều bị cấm thêm vào thực phẩm, kể cả thực phẩm bảo kiện

Mức chứng cứ

A

Nguồn

James WPT et al. (2010). Effect of sibutramine on cardiovascular outcomes in overweight and obese subjects. NEJM. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1003114;天津市市场监督管理委员会. 警惕部分食品中违法添加「盐酸西布曲明」和「酚酞」. https://scjg.tj.gov.cn/tjsscjdglwyh_52651/hdpt/cjwtyxfts/202007/t20200720_2972549.html

Ghi chú

SCOUT tuyển những người nguy cơ cao vốn đã có bệnh tim hay tiểu đường, nên thử nghiệm này không chứng minh được người trẻ khỏe mạnh uống vào cũng gặp chuyện như vậy. Nhưng chính vì không phân biệt được ai là người nguy cơ cao, cơ quan giám sát mới cho nó rút khỏi thị trường luôn. Một chất khác cũng hay bị lén thêm là phenolphthalein, vốn là thuốc nhuận tràng; ăn nhiều trong thời gian dài sẽ làm rối loạn điện giải trong người và có thể gây loạn nhịp tim. Cách nhận biết: thuốc giảm cân chính quy là thuốc kê đơn, tra được số phê chuẩn ở tiệm thuốc và bệnh viện. Thứ mang danh "cà phê", "kẹo", "quả mơ" hay "thay bữa" mà lại hứa một tuần rụng vài cân thì theo định nghĩa không nên có dược hiệu; có dược hiệu nghĩa là đã thêm thứ vào. Thông báo số 432/2010 của Văn phòng Cục Giám sát Thực phẩm và Dược phẩm Nhà nước (Trung Quốc) đăng trên trang của cơ quan này. Ở đây dẫn trang đăng lại của cơ quan quản lý thị trường thành phố Thiên Tân; hai câu "rủi ro lớn hơn lợi ích" và "tháng 10/2010 dừng sản xuất, bán, dùng" đối chiếu từng chữ được ở đó.

5 Đừng dùng steroid đồng hóa ("kim tăng cơ" "thuốc uống") để lên cơ

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: LớnLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ A

Nam xét nghiệm doping ở phòng gym ra dương tính, nguy cơ chết gấp 3 lần đồng tuổi, mỗi năm đi viện hơn gấp đôi. Mụn trứng cá, vú nam phát triển, rối loạn cương: mỗi thứ trúng hơn một phần mười người dùng. Loại này ở TQ là thuốc kê đơn, kênh nào không đòi đơn đã phạm pháp.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền, còn tiết kiệm được cả tiền thuốc. Phần khó là bạn phải chấp nhận cơ lên chậm.

Lợi ích

Nghiên cứu ở Đan Mạch lật lại hồ sơ cũ, ghép cho mỗi người dùng một người đối chiếu đồng tuổi. Nhóm người dùng là 545 nam trong khoảng 3/1/2006 tới 1/3/2018 xét nghiệm doping ở phòng gym ra dương tính steroid androgen, ghép với 5.450 đối chiếu. Ngoài ra các nhà nghiên cứu còn lấy 644 người từ chối chịu xét nghiệm và 6.440 đối chiếu để kiểm lại một lần nữa. Kết quả: tỷ lệ chết của người dùng gấp 3 lần đối chiếu, HR 3,0 (95% CI 1,3–7,0), bội số thật đại khái nằm trong khoảng 1,3 tới 7. Số lần nằm viện hay đi khám mỗi năm có trung vị 0,81 lần so với 0,36 lần (P<0,0001). Trung vị nghĩa là một nửa số người nhiều hơn và một nửa ít hơn con số này; giá trị P kia cho biết chênh lệch này gần như không thể do trùng hợp. Mụn trứng cá (mọc mụn), vú nam phát triển và rối loạn cương, mỗi thứ ảnh hưởng trên 10% người dùng, nghĩa là cứ mười người dùng ít nhất một người trúng, đều cao hơn hẳn đối chiếu (P<0,0001). Nhóm kiểm lại kia cho kết quả nhất quán. "Điều lệ phản doping" điều 7: nhà nước quản lý nghiêm các chất cấm dùng trong danh mục doping, bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào cũng không được sản xuất, bán, xuất nhập trái phép. Cùng điều lệ đó quy định chế phẩm đồng hóa protein và hormone peptide đi theo quản lý thuốc kê đơn, nghĩa là chỉ cầm đơn bác sĩ mới mua được; chế phẩm đồng hóa protein là tên gọi của loại thuốc này trong pháp quy

Mức chứng cứ

A

Nguồn

Horwitz H et al. (2019). Health consequences of androgenic anabolic steroid use. J Intern Med. https://doi.org/10.1111/joim.12850;国务院 (2004). 反兴奋剂条例(国务院令第 398 号,第七条、第九条). http://www.gov.cn/gongbao/content/2004/content_63129.htm

Ghi chú

Tranh cãi: đây là nghiên cứu theo dõi một nhóm người xem kết quả, không phải thử nghiệm chia nhóm ngẫu nhiên. Người dùng vốn cũng có thể mạo hiểm hơn ở những mặt khác, nên con số 3 lần không thể tính hết vào đầu thuốc. Bội số thật có thể thấp tới 1,3, cũng có thể cao tới 7,0, khoảng này rất rộng. Nhưng "mụn trứng cá, vú nam phát triển, rối loạn cương, mỗi thứ có hơn một phần mười người trúng" là tác dụng phụ mắt thường thấy được, ít bị kiểu sai lệch này làm nhiễu hơn. Loại thuốc này trong pháp quy viết là "chế phẩm đồng hóa protein", thấy cụm từ đó là biết đang nói nó. Bột protein thường và creatine không nằm trong mục này. Phiền là sản phẩm "quảng cáo tăng cơ đặc biệt nhanh" có thể lén thêm thành phần. Cách phán giống mục thuốc giảm cân (mục 4 phần này, đừng mua thuốc giảm cân hứa gầy nhanh): thuốc chính quy là thuốc kê đơn, có số phê chuẩn tra được. Thứ mang danh "bột tăng cơ" hay "dinh dưỡng phẩm" mà hứa vài tuần là thấy hiệu quả thì nếu nó có hiệu quả thật, nghĩa là đã bị thêm thuốc.

6 Muốn uống thuốc giảm cân hoặc tiêm thuốc giảm cân như semaglutide thì tới bệnh viện lấy đơn, theo bác sĩ tăng liều và tái khám; đừng mua ở cửa hàng mạng không cần đơn đã giao hàng, cũng đừng tới tiệm làm đẹp để tiêm

Tiền: ÍtThời gian: VừaÝ chí: Không cầnLợi ích: VừaLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ BChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Thuốc kê đơn phải có đơn mới được bán, bán trên mạng cũng cần đơn thật và tên thật. Mua trên mạng không hỏi bệnh, không đòi đơn, hay tiệm làm đẹp đến tận nhà tiêm thì thuốc đa phần không rõ nguồn gốc, liều và chống chỉ định không ai chịu trách nhiệm. Ngừng thuốc giảm cân một năm, khoảng hai phần ba cân đã giảm sẽ quay lại, nên phải tính như điều trị lâu dài.

Xem chi tiết
Chi phí

Một lần lấy số khám, cộng một chuyến đi lại. Vài chục tệ, mất nửa ngày. Tiêm thuốc giảm cân thì sau đó còn phải quay lại tái khám đúng hẹn của bác sĩ. Tiền thuốc tính riêng, và khi ngừng tiêm thì cân nặng thường tăng lại, nên phải tính tiền theo kiểu dùng thuốc lâu dài.

Lợi ích

"Biện pháp quản lý giám sát chất lượng kinh doanh và dùng dược phẩm" quy định, doanh nghiệp bán lẻ dược phẩm phải giữ chế độ quản lý phân loại thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn. Chế độ này nghĩa là chia thuốc thành hai loại: một loại phải cầm đơn bác sĩ mới mua được, một loại tự mua được. Tiệm thuốc phải bán thuốc kê đơn theo đúng đơn, đơn phải lưu lại không dưới năm năm. Khi dược sĩ hay nhân viên kỹ thuật dược học khác không có mặt thì tiệm phải treo bảng báo, và chưa qua họ xét duyệt thì không được bán thuốc kê đơn. Thuốc kê đơn không được bày trên kệ mở cho khách tự lấy. "Biện pháp giám sát quản lý bán dược phẩm qua mạng" điều 9 quy định, bán thuốc kê đơn cho cá nhân qua mạng thì phải bảo đảm nguồn đơn thật, đáng tin và áp dụng chế độ tên thật. Điều 10 yêu cầu dưới mỗi trang trưng bày dược phẩm phải hiện rõ thông tin cảnh báo rủi ro. Trước khi đơn được duyệt, tiệm không được trưng tờ hướng dẫn sử dụng, cũng không được cung cấp dịch vụ mua; đơn chưa được duyệt thì trên trang ngay cả nút mua cũng không nên có. Điều 8 quy định, dược phẩm nhà nước quản lý đặc biệt không được bán trên mạng. Loại thuốc này gồm vaccine, chế phẩm máu, thuốc mê, thuốc tinh thần, thuốc độc y tế, thuốc phóng xạ và hóa chất loại dược phẩm dễ chế độc. Ủy ban Y tế và Sức khỏe Quốc gia TQ, trong "Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị béo phì (bản 2024)", ghi rõ trong nước có năm loại thuốc được Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia TQ phê duyệt để giảm cân cho người lớn bị béo phì nguyên phát. Năm loại này là orlistat, liraglutide, beinaglutide, semaglutide và tirzepatide. Cùng hướng dẫn này: BMI từ 24 đến dưới 28 là thừa cân, từ 28 trở lên là béo phì. Chỉ khi thừa cân kèm các bệnh liên quan như đường huyết cao, huyết áp cao, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ, hoặc đã béo phì, thì mới cân nhắc dùng thuốc. Tiền đề là đã thay đổi lối sống mà vẫn không giảm được cân; thuốc được thêm vào trên nền đó. Hướng dẫn yêu cầu đánh giá đầy đủ bệnh tình và chống chỉ định trước khi dùng, và trong thời gian dùng thì tái khám định kỳ dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Semaglutide khởi đầu 0,25 mg mỗi tuần, liều duy trì 2,4 mg hoặc 1,7 mg. Tirzepatide khởi đầu 2,5 mg mỗi tuần, tối đa 15 mg. Người giảm dưới 5% cân nặng thì hướng dẫn khuyến nghị ngừng thuốc. Sau khi ngừng thì ra sao, xem ba thử nghiệm. Nghiên cứu mở rộng STEP 1 theo dõi 327 người, tiêm semaglutide 68 tuần giảm trung bình 17,3% cân nặng. Sau khi ngừng thuốc một năm, cân tăng lại 11,6 điểm phần trăm, phần giảm ròng chỉ còn 5,6%. Tác giả kết luận đã hồi lại khoảng hai phần ba cân nặng đã giảm trước đó, và đa số chỉ số chuyển hóa tim mạch cũng quay về gần mức ban đầu. STEP 4 cho 803 người đã tiêm 20 tuần, giảm trung bình 10,6%, bốc thăm chia nhóm. Người tiếp tục tiêm trong 48 tuần sau đó giảm thêm 7,9%, còn người chuyển sang giả dược thì tăng lại 6,9%. SURMOUNT-4 có 670 người tiêm tirzepatide trước 36 tuần, giảm trung bình 20,9%. Những người tiếp tục tiêm giảm thêm 5,5%, còn người chuyển sang giả dược thì tăng lại 14,0%. Cục Quản lý Thị trường thành phố Ngân Xuyên hồi tháng 7 năm 2026 đã đưa ra cảnh báo rủi ro. Cảnh báo cho biết các "thuốc giảm cân", "bút gầy" đang hot trên thị trường phần lớn là thuốc chia lẻ không rõ nguồn gốc, thuốc nhập lậu hoặc thuốc giả. Tự mua trên mạng, mua hộ rồi tự tiêm, dễ gây dị ứng nghiêm trọng, viêm tụy cấp, tổn thương nội tạng và nhiễm trùng vết tiêm. Các dịch vụ tiêm trong làm đẹp chỉ được làm ở cơ sở có giấy phép thẩm mỹ y khoa; tiêm tại nhà hay tiêm riêng ở tiệm làm đẹp đều không đúng quy định, xem mục 2 của phần này (kiểm tra hai thứ trước khi tiêm, cấy chỉ hay mổ).

Mức chứng cứ

B

Nguồn

国家市场监督管理总局 (2023). 药品经营和使用质量监督管理办法(总局令第 84 号). https://www.gov.cn/gongbao/2023/issue_10846/202311/content_6917322.html;国家市场监督管理总局 (2022). 药品网络销售监督管理办法(总局令第 58 号,第八条至第十条). https://www.gov.cn/gongbao/content/2022/content_5717002.htm;国家卫生健康委办公厅 (2024). 关于印发肥胖症诊疗指南(2024年版)的通知(附件第三部分「十、药物治疗」). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202410/content_6981734.htm;Wilding JPH et al. (2022). Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. https://doi.org/10.1111/dom.14725;Rubino D et al. (2021). Effect of Continued Weekly Subcutaneous Semaglutide vs Placebo on Weight Loss Maintenance in Adults With Overweight or Obesity: The STEP 4 Randomized Clinical Trial. JAMA. https://doi.org/10.1001/jama.2021.3224;Aronne LJ et al. (2024). Continued Treatment With Tirzepatide for Maintenance of Weight Reduction in Adults With Obesity: The SURMOUNT-4 Randomized Clinical Trial. JAMA. https://doi.org/10.1001/jama.2023.24945;银川市市场监督管理局 (2026). 市场监管部门医美消费及「减肥神药」风险提示. https://scjg.yinchuan.gov.cn/zxdt/tzgg/202607/t20260703_5281032.html

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Điều luật thì đối từng chữ được, con số cân hồi lại sau khi ngừng thuốc cũng đến từ thử nghiệm chia nhóm bốc thăm, nhưng "theo đơn uống so với tự mua uống thì ít ra chuyện hơn bao nhiêu" chưa ai làm nghiên cứu lượng hóa, nên mục này theo "khó lượng hóa" ghi cấp B cũng vì thế. Nghiên cứu mở rộng STEP 1 ngừng không chỉ thuốc mà cả hướng dẫn ăn uống và vận động, và chỉ theo dõi một phần người trong thử nghiệm gốc. Steroid và hormone giới tính ở mục 5, 7 phần này cũng đi cùng một bộ quy tắc. Thật sự tới mức phải dựa vào thuốc giảm cân thì bác sĩ sẽ xem chỉ số cân nặng, trên người có bệnh gì khác không, có tình huống nào không dùng thuốc được không, rồi mới định uống hay không và uống loại nào. Phán đoán đó bạn mua không được.

7 Thuốc loại hormone giới tính chỉ dùng khi bác sĩ kê và định kỳ tái xét, đừng mua mạng, đừng tự tăng liều

Tiền: ÍtThời gian: VừaÝ chí: Không cầnLợi ích: VừaLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ A

Mục này chỉ bàn cách dùng, không bàn nên dùng không. Phụ nữ chuyển giới dùng estrogen mọc cục máu tắc mạch hơn hẳn đồng tuổi: cứ 1000 người thì hai năm sau thêm khoảng 4 người, tám năm sau thêm khoảng 17 người. Rủi ro này cần khám định kỳ; mua mạng, chỉnh liều thì không ai theo dõi.

Xem chi tiết
Chi phí

Đi lấy số khám định kỳ, cộng hút máu kiểm tra lại. Một năm vài trăm tệ, mất vài buổi.

Lợi ích

Nhà nghiên cứu theo dõi một nhóm người từ bệnh án điện tử của tập đoàn y tế Kaiser Permanente. Trong đó có 2.842 phụ nữ chuyển giới và 2.118 nam chuyển giới, theo dõi bình quân 4,0 năm và 3,6 năm. Mỗi người được ghép theo năm sinh, chủng tộc, điểm khám và thời điểm vào nhóm với khoảng 10 lần người đối chiếu không chuyển giới, tổng cộng 48.686 nam không chuyển giới và 48.775 nữ không chuyển giới. Phụ nữ chuyển giới bị huyết khối tắc tĩnh mạch (cục máu đông mọc trong mạch máu làm tắc) nhiều hơn đối chiếu. So với nam không chuyển giới, mốc 2 năm là mỗi 1000 người 4,1 ca (95% CI 1,6–6,7). Mốc 8 năm là 16,7 ca (6,4–27,5). Tính ra cứ 1000 người thì hai năm nhiều ra 4,1 ca, tám năm nhiều ra 16,7 ca. So với nữ không chuyển giới, hai con số đó là 3,4 (1,1–5,6) và 13,7 (4,1–22,7). Đột quỵ thiếu máu (loại trúng phong do mạch máu bị tắc) và nhồi máu tim nhìn chung các nhóm gần bằng nhau. Nhưng trong nhóm phụ nữ chuyển giới mới bắt đầu điều trị hormone trong thời gian được theo dõi, chênh lệch về huyết khối tĩnh mạch và đột quỵ thiếu máu rõ hơn. Chứng cứ về nam chuyển giới không đủ nên chưa kết luận được. Kết luận của tác giả là "kết quả này có thể gợi ý cần cảnh giác dài hạn với tác dụng phụ lên mạch máu của estrogen trong hormone chuyển giới"

Mức chứng cứ

A

Nguồn

Getahun D et al. (2018). Cross-sex Hormones and Acute Cardiovascular Events in Transgender Persons: A Cohort Study. Ann Intern Med. https://doi.org/10.7326/M17-2785;国家市场监督管理总局 (2022). 药品网络销售监督管理办法(总局令第 58 号,第九条). https://www.gov.cn/gongbao/content/2022/content_5717002.htm

Ghi chú

Chính nhà nghiên cứu viết rõ khuyết điểm của nghiên cứu này: có bao nhiêu người tự mua thuốc ngoài hệ thống bệnh viện thì họ tra không ra, nên ranh giới "có dùng thuốc hay không" vốn không kẻ được sạch. Điều này lại cho thấy dùng thuốc nên được đưa vào theo dõi chính quy. Nghiên cứu này chỉ xem mạch máu có xảy chuyện không, không trả lời điều trị hormone có nên dùng không hay dùng thì lợi gì; đó là một bộ chứng cứ khác. Mọi trường hợp dùng tới hormone giới tính đều như vậy, gồm thuốc tránh thai, điều trị hormone mãn kinh, bổ sung testosterone. Hễ bạn tự mua qua mạng, chỉnh liều theo bài trên mạng, chưa từng xét nghiệm huyết khối và chỉ số gan thận, thì rủi ro đều nằm ở đoạn "không ai theo dõi", không nằm ở chỗ vì sao bạn dùng thuốc. Đường chính quy trong TQ là tới khoa nội tiết hoặc chuyên khoa tương ứng của cơ sở y tế chính quy để đánh giá, kê đơn, khám lại.

8 Nếu "thấy mình xấu" đã tới mức lặp lại soi gương, lặp lại muốn sửa, trước làm một lần đánh giá hình tượng thân thể rồi mới bàn phẫu thuật

Tiền: ÍtThời gian: VừaÝ chí: Chút ítLợi ích: VừaLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ B

Cứ 100 người đi tạo hình khoảng 15 người mắc rối loạn biến dạng cơ thể, tức là phóng đại khuyết điểm người khác hầu như không thấy tới mức ảnh hưởng sinh hoạt; người đến khoa da khoảng 13%. Hai nhóm này đa số là nữ, trên 70%. Nên khám một lần trước, rồi mới quyết định có mổ hay không.

Xem chi tiết
Chi phí

Đi khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý lâm sàng lấy số khám một lần, vài chục tệ. Phần khó là phải đi chuyến này trước khi hẹn phẫu thuật.

Lợi ích

Theo đúng quy trình tìm đủ 33 nghiên cứu rồi gộp lại tính. Trong những người đi khám ngoại khoa tạo hình, tỷ lệ mắc rối loạn biến dạng cơ thể (phóng đại khuyết điểm mà người khác căn bản không thấy tới mức ảnh hưởng sinh hoạt) là 15,04%, các nghiên cứu nằm trong khoảng 2,21%–56,67%. Quy ra số người thì cứ 100 người đi tạo hình có khoảng 15 người mắc, còn xem từng nghiên cứu thì từ 2 người tới 57 người không đều. Nhóm này tuổi bình quân 34,54±12,41 tuổi, số đứng sau là biên độ dao động, 74,38% là nữ. Người khám khoa da là 12,65%, các nghiên cứu ở 4,52%–35,16%, tuổi bình quân 27,79±9,03, 76,09% là nữ. Tác giả đề nghị bác sĩ ngoại khoa tạo hình và bác sĩ khoa da chủ động đánh giá, nhận ra người nguy cơ cao và sắp xếp mấy khoa cùng quản lý. Một nghiên cứu khác hỏi 200 bệnh nhân rối loạn biến dạng cơ thể: 71,0% từng tìm điều trị ở khoa da, tạo hình hay các khoa không phải tâm thần khác, và 64,0% đã làm. Tác giả kết luận các loại điều trị này "ít khi cải thiện" rối loạn biến dạng cơ thể, dường như không có tác dụng với nó

Mức chứng cứ

B

Nguồn

Ribeiro RVE (2017). Prevalence of Body Dysmorphic Disorder in Plastic Surgery and Dermatology Patients: A Systematic Review with Meta-Analysis. Aesthetic Plast Surg. https://doi.org/10.1007/s00266-017-0869-0;Crerand CE, Phillips KA, Menard W, Fay C (2005). Nonpsychiatric medical treatment of body dysmorphic disorder. Psychosomatics, 46(6), 549-555. https://doi.org/10.1176/appi.psy.46.6.549;NHS. Body dysmorphic disorder (BDD). https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/body-dysmorphia/

Ghi chú

Tỷ lệ mà các nghiên cứu đo ra chạy từ 2,21% tới 56,67%, chênh cực lớn, vì bảng hỏi dùng và người được điều tra đều khác nhau. Nên chỉ đọc ra được "tỷ lệ này không thấp, đáng sàng lọc trước một lần", không thể coi 15,04% là con số chuẩn; ghi cấp B cũng vì thế. Theo tỷ lệ này, đa số người đi tạo hình không mắc rối loạn biến dạng cơ thể. Mục này nhắm vào một nhóm nhỏ: những người "lặp đi lặp lại, kéo dài, đã ảnh hưởng công việc và giao tế". Với họ, phẫu thuật hay điều trị da thường khó giúp họ khá lên. Theo NHS Anh, dấu hiệu nhận biết gồm: dành nhiều thời gian so sánh ngoại hình của mình với người khác, soi gương liên tục hoặc né gương hẳn, cố sức che một bộ phận, hay bóp da cho nó "mịn" lại. Rối loạn này ảnh hưởng tới công việc, giao tiếp và quan hệ với người khác.

9 Muốn niềng răng thì tìm bác sĩ có tư cách chỉnh nha để được khám trực tiếp và tái khám đúng hẹn, đừng mua khay niềng trên mạng về tự đeo ở nhà

Tiền: ÍtThời gian: VừaÝ chí: Chút ítLợi ích: NhỏLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ CChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Ở Trung Quốc, khay niềng trong suốt là thiết bị y tế loại II, cần bác sĩ chỉnh nha chỉ dẫn, tái khám định kỳ. Cơ quan thuốc Mỹ chưa cấp phép khay nào bán thẳng cho khách, không qua nha sĩ kê đơn. Thiếu người khám trực tiếp, răng có thể cắn lệch, dịch sai, đau, thậm chí rụng.

Xem chi tiết
Chi phí

So với mua mạng, bạn tốn thêm tiền lấy số khám và tiền tái khám, và cứ cách một thời gian lại phải tới phòng khám một chuyến. Phần khó là đợt niềng thường kéo dài một hai năm, nên bạn phải kiên trì đi tái khám.

Lợi ích

Năm 2022, Trung tâm Thẩm định Kỹ thuật Thiết bị Y tế của Cục Quản lý Dược phẩm Nhà nước Trung Quốc có văn bản "Nguyên tắc hướng dẫn thẩm định đăng ký khí cụ chỉnh nha không mắc cài". Văn bản nói khay niềng loại này có "loại quản lý là loại II". Văn bản yêu cầu hướng dẫn sử dụng phải ghi rõ "trong quá trình điều trị cần đeo dưới sự chỉ dẫn của bác sĩ có tư cách chuyên môn chỉnh nha". Hướng dẫn cũng phải ghi "yêu cầu về ăn uống, đánh răng và tái khám định kỳ". Về tên sản phẩm, văn bản không khuyến nghị dùng những cái tên mang tính khái niệm hư ảo, giả định như "vô hình". Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) viết: "The FDA has not authorized clear aligners that are sold directly to consumers without a prescription and supervision by a dentist or orthodontist". Nghĩa là FDA chưa cấp phép một khay niềng trong suốt nào bán thẳng cho người dùng mà không có nha sĩ hay bác sĩ chỉnh nha kê đơn và giám sát. FDA còn viết: "In-person examination by a dentist or orthodontist can help lower the risks of uneven bite, unintended tooth movement, pain, and tooth loss". Nghĩa là khi nha sĩ hay bác sĩ chỉnh nha khám trực tiếp, nguy cơ cắn lệch, răng dịch chuyển ngoài ý muốn, đau và rụng răng có thể giảm bớt. Sau khi bắt đầu đeo, bạn tái khám trực tiếp theo định kỳ thì mới xác nhận được răng đang dịch chuyển an toàn theo kế hoạch. Cả hai tài liệu này đều là văn bản của cơ quan quản lý, không nêu tỷ lệ xảy ra sự cố

Mức chứng cứ

C

Nguồn

国家药品监督管理局医疗器械技术审评中心 (2022). 无托槽矫治器注册审查指导原则(2022 年第 41 号). https://www.cmde.org.cn/flfg/zdyz/zdyzwbk/20230103095116100.html;国家卫生健康委办公厅等 (2023). 关于进一步推进口腔医疗服务和保障管理工作的通知(国卫办医政发〔2023〕11 号,第五部分第(二)项). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202309/content_6903786.htm;U.S. Food and Drug Administration (2026). Clear Dental Aligners(页面 2026 年 9 月 9 日更新). https://www.fda.gov/medical-devices/dental-devices/clear-dental-aligners

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Lợi ích xếp ở mức nhỏ vì chưa tìm được tỷ lệ xảy ra sự cố, nên chỉ có thể phán theo hậu quả. Tác giả chưa tìm thấy lời cảnh báo rủi ro nào của cơ quan quản lý thuốc và cơ quan y tế ở Trung Quốc nhắm vào việc "mua khay niềng trên mạng về tự đeo ở nhà". Vì vậy mục này chủ yếu dựa vào yêu cầu đăng ký thiết bị y tế và lời của FDA. Chỉnh nha là hành vi khám chữa bệnh. Nếu làm chỉnh nha với tính chất thẩm mỹ y khoa, giấy phép của cơ sở phải có khoa mục tương ứng, và bác sĩ động tay phải có tư cách. Cách tra xem mục 2 (giấy phép cơ sở, bác sĩ chủ chẩn). Thông báo năm 2023 của Ủy ban Y tế và Sức khỏe Quốc gia TQ cùng bốn bộ ngành về dịch vụ y tế răng hàm mặt cũng nêu đích danh những cơ sở phải xử lý nghiêm: cơ sở không có giấy phép hành nghề hoặc giấy báo cáo lập phòng khám, và cơ sở thuê người không phải nhân viên kỹ thuật y tế để khám chữa răng. Bảo hiểm y tế không chi trả cho chỉnh nha, xem phần 24, mục 12 (trước khi trồng răng, hỏi rõ giá trọn gói).

Giấy phép

10 Mua kem trị nám thì tra số "国妆特字" trên bao bì trước, đừng mua hàng bán qua mạng hay kem do tiệm làm đẹp tự pha

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: VừaLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ BChỉ áp dụng ở Trung Quốc

Kem trị nám phải đăng ký trước với cơ quan quản lý dược phẩm, và chỉ có số "国妆特字" mới được bán. Có đợt kiểm tra phát hiện kem trị nám có thủy ngân vượt mức cho phép hàng nghìn lần, trên bao bì vẫn in số "国妆特字", nhưng hãng ghi trên đó lại không sản xuất lô hàng ấy. Thủy ngân hấp thu qua da có thể làm hại thận. Ngừng dùng và điều trị thì đa số khỏi, nhưng có thể mất vài tháng đến hai năm.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền, tra một lần vài phút. Khó ở chỗ không mua theo lời người quen, và không mua mấy loại mà người bán hàng qua WeChat (微商) đẩy mạnh nhất.

Lợi ích

Điều 16 "Quy định quản lý mỹ phẩm" xếp kem trị nám, làm trắng vào loại mỹ phẩm đặc biệt. Điều 17 quy định mỹ phẩm đặc biệt phải được Cục Quản lý Dược phẩm thuộc Quốc vụ viện đăng ký mới được sản xuất, nhập khẩu. Điều 36 yêu cầu ghi số đăng ký mỹ phẩm đặc biệt trên nhãn. Điều 20 yêu cầu công bố thông tin đăng ký ra công chúng, nên số này tra được trên trang của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia. "Biện pháp quản lý đăng ký và lập hồ sơ mỹ phẩm" điều 62 quy định, mỹ phẩm sản xuất trong nước có số "国妆特字" kèm năm và số thứ tự, còn hàng nhập khẩu là "国妆特进字". Thông cáo số 14 năm 2026 của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia công bố hai đợt kem trị nám, phát hiện thủy ngân lần lượt là 4938 mg/kg và 9281 mg/kg. Phụ lục thông cáo ghi mức giới hạn không quá 1 mg/kg, hai đợt này vượt hàng nghìn lần. Hai đợt này mua ở hai tiệm mỹ phẩm nhỏ ở Tứ Xuyên và An Huy, trên bao bì đều in số "国妆特字". Hãng được ghi trên nhãn đã phản đối, Cục Quản lý Dược phẩm tỉnh Quảng Đông sau khi thẩm tra kết luận hãng này không sản xuất lô hàng đó. Một bài tổng quan tổng hợp 30 ca được báo cáo trên tạp chí, đều là người dùng kem trắng da có thủy ngân rồi bị hội chứng thận hư, tức là mất lượng lớn protein qua nước tiểu. 30 người đều là phụ nữ châu Á, phần lớn từ 18 đến 52 tuổi. Từ lúc bắt đầu dùng tới lúc phát bệnh là 1 đến 60 tháng, một nửa số người trong vòng 5 tháng. Sinh thiết thận thường cho thấy tổn thương tối thiểu (67%) hoặc viêm cầu thận màng (23%), đây là hai loại bệnh ở cầu thận. Sau khi ngừng dùng, số ít người tự khỏi trong vòng một tháng rưỡi. Trong những ca có ghi chép, người dùng thuốc thải thủy ngân thì protein niệu chuyển âm mất 1 đến 9 tháng, trung vị 2 tháng. Ba người không dùng thuốc thải thủy ngân thì đều mất trên 12 tháng. Một bệnh viện ở Bắc Kinh tiếp nhận 288 người ngộ độc thủy ngân từ 2014 đến 2019, trong đó 84 người (29,27%) liên quan đến mỹ phẩm. Ở nữ giới, nguồn chính gây ngộ độc là mỹ phẩm. Trong 18 bệnh nhân thận hư được theo dõi, 15 người có protein và albumin niệu trở lại bình thường sau trung bình 22,67 tháng. Thủy ngân của 18 người này không hoàn toàn đến từ mỹ phẩm.

Mức chứng cứ

B

Nguồn

国务院 (2020). 化妆品监督管理条例(国务院令第 727 号,第十六条、第十七条、第二十条、第三十六条、第四十二条、第六十条). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2020-06/29/content_5522593.htm;国家市场监督管理总局 (2021). 化妆品注册备案管理办法(总局令第 35 号,第六十二条). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-01/12/content_5579239.htm;国家药品监督管理局 (2026). 国家药监局关于25批次化妆品检出禁用原料的通告(2026年第14号)及附件. https://www.nmpa.gov.cn/xxgk/ggtg/hzhpggtg/hzhpchjgg/hzhpcjgjj/20260424173212101.html;Chan TYK, Chan APL, Tang HL (2020). Nephrotic syndrome caused by exposures to skin-lightening cosmetic products containing inorganic mercury. Clin Toxicol. https://doi.org/10.1080/15563650.2019.1639724;Yawei S et al. (2021). Epidemiology, clinical presentation, treatment, and follow-up of chronic mercury poisoning in China: a retrospective analysis. BMC Pharmacol Toxicol. https://doi.org/10.1186/s40360-021-00493-y

Ghi chú

Chỉ tham khảo TQ: Hai đợt kem trên cho thấy số đăng ký cũng có thể bị mạo dụng. Vì vậy khi tra số, phải đối chiếu xem tên sản phẩm, hãng và bao bì có khớp với nhau không, tốt nhất mua ở gian hàng chính thức của thương hiệu hoặc trung tâm thương mại chính quy. Điều 42 quy định, tiệm làm đẹp khi dùng mỹ phẩm cho khách phải tuân thủ quy định dành cho người kinh doanh mỹ phẩm. Khoản 5 điều 60 cấm người kinh doanh tự ý pha chế mỹ phẩm, nên kem trị nám "theo đơn viện" do tiệm tự pha vốn đã vi phạm pháp luật. Nếu đã dùng lâu dài loại kem trị nám không rõ nguồn gốc, hãy ngừng dùng và mang sản phẩm đi khám ở bệnh viện để xét nghiệm thủy ngân niệu và protein niệu. Trong bài tổng quan có 6 người thủy ngân máu bình thường, nhưng cả 24 người được xét nghiệm thủy ngân niệu đều cao hơn ngưỡng bình thường. Các ca bệnh được báo cáo từng ca, không tính được tỷ lệ người dùng kem có thủy ngân bị tổn thương thận, nên ghi cấp B. Mức lợi ích được xếp ở mức trung bình vì hậu quả: hội chứng thận hư đa số chữa khỏi được, nhưng mất vài tháng đến hai năm.