24 Tốt nghiệp đại học có nên tiếp tục học thạc sĩ không: tính trước tiền học phí và hai ba năm tiền lương bị mất, rồi xem chuyên ngành của mình có giúp kiếm thêm nhiều tiền không; người đã đi làm có thể học hệ không chính quy, giá trị văn bằng tương đương hệ chính quy
Học thạc sĩ không chỉ tốn học phí mà còn mất đi hai ba năm tiền lương, trong đó tiền lương mới là phần lớn. Một nghiên cứu ở Anh, sau khi loại trừ sự khác biệt về gia cảnh và điểm số ở bậc đại học, cho thấy: ở tuổi 35, phụ nữ có bằng thạc sĩ chỉ kiếm nhiều hơn khoảng 2% so với người chỉ có bằng đại học, còn nam giới thậm chí kiếm ít hơn khoảng 2%, với sự chênh lệch lớn giữa các chuyên ngành. Người đã đi làm có thể học thạc sĩ hệ không chính quy; giá trị văn bằng hệ không chính quy tương đương hệ chính quy, nhưng không được nhận trợ cấp học tập của nhà nước.
Xem chi tiết
- Chi phí
Bạn không tốn tiền. Bỏ ra khoảng một hai tiếng để tra cứu thông báo tuyển sinh, bảng học phí và tính toán dựa trên các cơ hội việc làm hiện có.
- Lợi ích
Trước tiên hãy xem xét chi phí. Ý kiến chỉ đạo cấp quốc gia năm 2013 quy định, học phí thạc sĩ hệ chính quy định hướng học thuật (academic degree) về nguyên tắc không vượt quá 8.000 nhân dân tệ/năm. Thạc sĩ hệ chính quy định hướng nghề nghiệp (professional degree) vẫn áp dụng chính sách thu phí cũ, không bị giới hạn bởi mức trần này nên thường đắt hơn nhiều. Tất cả nghiên cứu sinh hệ chính quy nằm trong kế hoạch tuyển sinh đều được nhận trợ cấp học tập quốc gia, bậc thạc sĩ nhận không dưới 6.000 nhân dân tệ/năm, mức cụ thể do từng địa phương quyết định. Tiếp theo, hãy xem xét lợi ích. Nghiên cứu của Bộ Giáo dục Anh công bố năm 2020 đã theo dõi những người tốt nghiệp đại học từ giữa những năm 1990 đến giữa những năm 2000 dựa trên hồ sơ học bạ và hồ sơ nộp thuế toàn quốc. Nghiên cứu đã loại trừ sự khác biệt về gia cảnh và điểm số ở bậc đại học để so sánh thu nhập ở độ tuổi 35. Nguyên văn nghiên cứu viết: "we estimate returns of 2% (women) and -2% (men) for masters", tức là phụ nữ có bằng thạc sĩ kiếm nhiều hơn khoảng 2% so với người chỉ có bằng đại học, còn nam giới kiếm ít hơn khoảng 2%. Sự chênh lệch giữa các chuyên ngành là rất lớn. Phụ nữ học thạc sĩ ngành luật, kinh tế, quản lý kiếm nhiều hơn khoảng 20%, trong khi học thạc sĩ nhóm ngành nghệ thuật, tiếng Anh, triết học lại kiếm ít hơn từ 10% trở lên. Nam giới học thạc sĩ phần lớn các chuyên ngành đều mang lại lợi ích âm đáng kể, tuy nhiên lợi ích của ngành luật, kinh tế, quản lý và kỹ thuật công trình vẫn dương rõ rệt. Nếu đã đi làm, bạn có thể thi thạc sĩ hệ không chính quy để vừa học vừa làm. Thông báo của Bộ Giáo dục năm 2016 quy định, thạc sĩ hệ không chính quy và chính quy thi chung một đề, áp dụng chung một tiêu chuẩn đào tạo. Bằng tốt nghiệp đại học và bằng thạc sĩ của hai hệ này "có địa vị pháp lý ngang nhau và giá trị tương đương", nhưng trên bằng tốt nghiệp sẽ ghi rõ hình thức học tập. Trợ cấp học tập quốc gia chỉ cấp cho nghiên cứu sinh hệ chính quy thuộc kế hoạch tuyển sinh, hệ không chính quy không được nhận. Năm 2019, Bộ Giáo dục cùng năm bộ ngành khác đã ra thông báo: cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp nhà nước khi tuyển dụng phải tạo cơ hội việc làm bình đẳng cho nghiên cứu sinh thuộc các hình thức học tập khác nhau. Các đợt tuyển dụng này không được đặt ra những điều kiện dự thi không liên quan đến yêu cầu công việc. Thông báo về việc làm cho sinh viên tốt nghiệp năm 2021 của Bộ Giáo dục nêu rõ, thông báo tuyển dụng của cơ quan đảng, chính quyền, đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp nhà nước không được lấy hình thức học tập (chính quy và không chính quy) làm điều kiện hạn chế. Thông báo dành cho sinh viên tốt nghiệp năm 2022 cũng nêu rõ, mọi đợt tuyển dụng tại trường học đều không được đưa ra hạn chế như vậy (cả nước TQ)
- Mức chứng cứ
B
- Nguồn
财政部、国家发展改革委、教育部 (2013). 关于完善研究生教育投入机制的意见（财教〔2013〕19号）. https://www.gov.cn/gongbao/content/2013/content_2404719.htm：「原则上，现阶段全日制学术学位研究生学费标准，硕士生每生每年不超过8000元，博士生每生每年不超过1万元。全日制专业学位研究生以及目前已按规定实行收费政策的研究生，暂执行原收费政策」「博士生资助标准不低于每生每年1万元，硕士生资助标准不低于每生每年6000元」；Britton J, Buscha F, Dickson M, van der Erve L, Vignoles A, Walker I, Waltmann B, Zhu Y (2020). The earnings returns to postgraduate degrees in the UK. Department for Education. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5f609e478fa8f5106d1563cc/PG_LEO_report_FINAL.pdf；教育部办公厅 (2016). 关于统筹全日制和非全日制研究生管理工作的通知（教研厅〔2016〕2号）. http://www.moe.gov.cn/srcsite/A22/moe_826/201609/t20160914_281117.html：「按照国家有关规定发给相应的、注明学习方式的毕业证书」「全日制和非全日制研究生实行相同的考试招生政策和培养标准，其学历学位证书具有同等法律地位和相同效力」；财教〔2013〕19号同上：「研究生国家助学金范围覆盖全国研究生招生计划内的所有全日制研究生」；教育部办公厅等五部门 (2019). 关于进一步做好非全日制研究生就业工作的通知（教研厅函〔2019〕1号）. https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2020-02/05/content_5490220.htm：「各级公务员招录、事业单位及国有企业公开招聘要根据岗位需求合理制定招聘条件，对不同教育形式的研究生提供平等就业机会，不得设置与职位要求无关的报考资格条件」；教育部 (2020). 关于做好2021届全国普通高校毕业生就业创业工作的通知（教学〔2020〕5号）. https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2020-12/01/content_5566303.htm：「在招聘公告和实际操作中不得将毕业院校、国（境）外学习经历、学习方式（全日制和非全日制）作为限制性条件」；教育部 (2021). 关于做好2022届全国普通高校毕业生就业创业工作的通知（教学〔2021〕5号）. https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-11/21/content_5652326.htm：「在各类校园招聘活动中，不得设置违反国家规定的有关歧视性条款，不得将毕业院校、学习方式（全日制和非全日制）等作为限制性条件」；教育部 (2024). 2025年全国硕士研究生招生工作管理规定（教学〔2024〕4号）第七十七条. https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202410/content_6978684.htm：「招生章程中应按相关规定公布本单位各专业硕士研究生报考条件、学习方式、学制、学费标准、奖助办法、毕业就业、住宿情况以及培养所在校区等内容。原则上招生单位非全日制硕士研究生招收在职定向就业人员」
- Ghi chú
Chỉ tham khảo TQ: Tranh cãi. Các nghiên cứu trước đây ở Anh đều tính ra lợi ích của bằng thạc sĩ luôn là số dương, nhưng nhóm tác giả của nghiên cứu này cho rằng dữ liệu của họ chi tiết hơn và đã loại bỏ các yếu tố nhiễu triệt để hơn. Bản thân các tác giả cũng thừa nhận rằng họ không thể loại trừ sự khác biệt về động lực và sở thích nghề nghiệp. Số liệu chỉ theo dõi đến năm 35 tuổi, sử dụng dữ liệu của những người tốt nghiệp từ hai, ba chục năm trước, và ở trong nước cũng không tìm thấy con số tương đương đã loại trừ sự khác biệt cá nhân. Do đó, nghiên cứu này chỉ mang tính tham khảo về mặt định hướng, mức chứng cứ xếp hạng B. Cách tính toán cũng giống như mục 6 phần này (cách tính đi học hay đi làm), bạn lấy tiền lương bị mất trong hai ba năm so sánh với phần thu nhập tăng thêm mỗi năm về sau. Thông báo tuyển dụng của một số vị trí ghi rõ yêu cầu phải có bằng thạc sĩ (như trường đại học, viện nghiên cứu khoa học và một số doanh nghiệp nhà nước), lúc này ngưỡng học vấn bản thân nó đã là một phần lợi ích, cần phải tính riêng. Những văn bản quy định về hệ không chính quy nói trên chỉ là thông báo của các bộ ngành, không quy định hình phạt, cũng không hướng dẫn khiếu nại với ai nếu xảy ra vi phạm. Thông báo này chỉ quản lý cách viết thông báo tuyển dụng, chứ không quản lý được việc đơn vị cuối cùng chọn ai. Quy trình tuyển dụng tại trường học có các quy định hạn chế rõ ràng, nhưng với tuyển dụng xã hội của doanh nghiệp tư nhân thì không tìm thấy quy định rõ ràng nào quản lý hình thức học tập. Quy định quản lý công tác tuyển sinh năm 2025 ghi rõ, thạc sĩ hệ không chính quy về nguyên tắc chỉ tuyển sinh những người đang đi làm và sau khi tốt nghiệp sẽ quay lại đơn vị cũ. Học phí, học bổng, trợ cấp và chỗ ở sẽ được trường quy định trong đề án tuyển sinh. Về vấn đề hộ khẩu và hồ sơ cá nhân, các văn bản cấp quốc gia mà cuốn sách này tra cứu không có quy định chung; bạn cần đọc kỹ đề án tuyển sinh và hỏi trường trước khi đăng ký.