17 Đừng coi hiến máu như bảo vệ sức khỏe: "giải độc, hạ mỡ máu, phòng nhồi máu cơ tim" không có thử nghiệm chia nhóm ngẫu nhiên chống đỡ, hiến thường xuyên thì thật sự thiếu sắt

Nghiên cứu Kuopio của Phần Lan theo dõi 2.862 nam từ 42 đến 60 tuổi, trung bình gần 9 năm. Trong 24 tháng trước khi bắt đầu thống kê, có 153 người từng hiến máu, và 1 người trong số đó (0,7%) bị nhồi máu cơ tim cấp. Trong 2.529 người chưa từng hiến, có 316 người (12,5%) bị nhồi máu (chênh lệch giữa hai tỷ lệ P<0,0001). Sau khi loại trừ ảnh hưởng của tuổi và các yếu tố nguy cơ bệnh mạch vành khác, người từng hiến máu có nguy cơ nhồi máu cơ tim thấp hơn khoảng 88%. Nguy cơ tương đối là 0,12 (95% CI 0,02–0,86, P=0,035). Nhưng đây chỉ là theo dõi ghi chép, không chia nhóm đối chứng. Cơ sở dữ liệu SCANDAT của Bắc Âu có 1.182.495 người hiến máu, tích lũy theo dõi 9.526.627 người-năm, trong đó 15.401 người chết. Khi chỉ loại trừ các đặc điểm như tuổi và giới, mỗi năm hiến thêm một lần máu thì tử vong thấp hơn 18,6% (95% CI 16,8%–20,4%). Loại trừ thêm lớp "khỏe mãi nên mãi được phép hiến máu" thì mức giảm chỉ còn 7,5% (5,7%–9,4%). Kết luận của tác giả là "không thể giải thích thành chứng cứ xác thực rằng nó có lợi cho sức khỏe". Thử nghiệm chia nhóm ngẫu nhiên đối chứng FeAST mời 1.277 bệnh nhân bệnh động mạch chi dưới có triệu chứng, chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: một nhóm cứ 6 tháng lại lấy máu để giảm sắt, một nhóm làm đối chứng. Chỉ tiêu chính là tử vong toàn nguyên nhân: 125/636 (20%) so với 148/641 (23%). HR 0,85 (HR là tỷ số nguy cơ, 1 nghĩa là hai bên như nhau). 95% CI 0,67–1,08, P=0,17. Tử vong cộng nhồi máu cơ tim và đột quỵ không tử vong tính chung là 180 (28%) so với 205 (32%), HR 0,88 (0,72–1,07, P=0,20). Cả hai đều không thấy khác. Thử nghiệm chia nhóm ngẫu nhiên INTERVAL mời 45.263 người hiến máu toàn phần, chia thành ba kiểu khoảng cách hiến máu. Nam là 12 tuần, 10 tuần, 8 tuần, nữ là 16 tuần, 14 tuần, 12 tuần. Sau khi rút ngắn khoảng cách, trong hai năm lấy được nhiều máu hơn hẳn (nhóm nam 8 tuần nhiều hơn nhóm 12 tuần 1,69 đơn vị, 95% CI 1,59–1,80). Chất lượng sống, vận động thể lực và chức năng nhận thức của các nhóm đều không thấy khác. Nhưng khó chịu do hiến máu mang lại thì nhiều hơn, gồm mệt mỏi, khó thở, chóng mặt, choáng váng và hội chứng chân không yên (đêm chân khó chịu, không nằm yên được). Giá trị trung bình của hemoglobin và ferritin cũng thấp hơn, và số lần bị hoãn hiến máu vì hemoglobin thấp cũng nhiều hơn (các mục P<0,0001). Thiếu sắt ảnh hưởng đến khả năng sinh nhiệt của cơ thể: 10 nữ thiếu máu thiếu sắt, 8 người cạn dự trữ sắt nhưng chưa thiếu máu, và 12 nữ đối chứng cùng ngâm trong nước 28 ℃ 100 phút. Nhóm thiếu máu có nhiệt độ trực tràng 36,0±0,2 ℃, nhóm đối chứng 36,2±0,1 ℃ (P=0,001). Lượng oxy tiêu hao là 5,28±0,26 so với 5,99±0,29 mL·min⁻¹·kg⁻¹ (P=0,04). Hai hormone tuyến giáp là thyroxine và triiodothyronine cũng thấp hơn (P<0,002). Cách nói này trông đúng vì người hiến máu vốn là người khỏe, được sàng lọc đi sàng lọc lại, và giả thuyết "thải sắt ra là bảo vệ tim" không được kiểm chứng trong thử nghiệm chia nhóm ngẫu nhiên