42 Lắp tấm chắn bảo vệ, đeo kính bảo hộ cùng tấm che mặt rồi mới dùng máy mài góc, hai tay giữ chắc, đừng lắp lưỡi cưa gỗ để cắt gỗ
Máy mài góc quay rất nhanh, đĩa vỡ thì văng ra, lưỡi cưa gỗ làm máy giật lại. Hai vụ tai nạn ở Trung Quốc đều lắp lưỡi cưa mà thiếu tấm chắn, một người đứt động mạch đùi, một người rách động mạch cổ, cả hai tử vong. Tấm chắn, kính, tấm che mặt rất rẻ.
Xem chi tiết
- Chi phí
Một cặp kính bảo hộ cộng một tấm che mặt giá vài chục nhân dân tệ. Trước mỗi lần bật máy, bạn nhìn qua tấm chắn và đĩa, rồi rút phích điện trước khi thay đĩa, mất thêm một hai phút. Cái khó là lúc ngại phiền bạn vẫn không tháo tấm chắn, không làm bằng một tay.
- Lợi ích
Trung tâm An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Canada và cơ quan an toàn bang Queensland (Úc) nêu các cách làm sau. Trước khi bật máy, bạn kiểm tra tấm chắn và đĩa; đĩa có vết nứt, mẻ hoặc biến dạng thì không dùng. Tốc độ quay tối đa ghi trên đĩa không được thấp hơn tốc độ ghi trên máy. Đường kính đĩa và lỗ giữa phải khớp với máy. Bạn ngắt điện trước khi thay đĩa. Bạn cố định vật cần mài hay cắt trước khi làm. Bạn đeo kính bảo hộ hoặc kính che kín mắt, bên ngoài đeo thêm tấm che mặt. Hai tay nắm hai tay cầm, chân đứng vững. Đĩa cắt không dùng để mài, vì như vậy đĩa dễ vỡ hơn. Đĩa chưa dừng hẳn thì bạn không đặt máy xuống. Tia lửa và mảnh vụn hướng về chỗ không có người, xung quanh không để vật dễ cháy. Thông báo của Queensland cho biết tốc độ thiết kế ở mép đĩa cắt khoảng 70 mét mỗi giây. Lắp đĩa lớn 356 mm vào máy 230 mm thì tốc độ ở mép đạt ít nhất 120 mét mỗi giây, đĩa dễ vỡ. Tháng 2/2016, một công nhân ở đó dùng máy 230 mm bị mảnh vỡ bắn trúng ngực, chết vì tổn thương bên trong. Ở Trung Quốc có hai báo cáo điều tra tai nạn. Năm 2019 ở Cáp Nhĩ Tân, một công nhân thay đĩa cắt bằng lưỡi cưa có răng rồi đi cắt tấm gỗ mà không lắp tấm chắn. Lưỡi cưa cuốn vào ống quần, cắt đứt động mạch đùi và anh chết vì mất máu. Năm 2024 ở Phúc Điền, Thâm Quyến, một công nhân cắt khung cửa gỗ bằng máy mài góc lắp lưỡi cưa gỗ, không có tấm chắn và tay cầm phụ. Máy giật bật lại, cắt rách động mạch cổ và anh chết. Tiêu chuẩn quốc gia (GB) của Trung Quốc mà báo cáo trích dẫn viết: "không lắp thêm lưỡi cưa xích, dao khắc gỗ hay lưỡi cưa có răng". Ở Hàn Quốc, theo giám sát thương tích cấp cứu từ 2011 đến 2018, có 8.697 lượt người bị thương do dụng cụ cắt quay tốc độ cao, trong đó 4.603 lượt dùng máy mài. Trong số họ, thương tích ở tay chiếm 46,4%, ở đầu chiếm 23,0%. So với các dụng cụ cùng loại, máy mài làm thương tích nặng với khả năng cao gấp khoảng hai lần (OR 2,07, 95% CI 1,88–2,29). Một bệnh viện ở Miên Dương, Tứ Xuyên trong hai năm nhận 36 bệnh nhân nội trú bị máy mài góc làm tổn thương mắt. Sau phẫu thuật, 10 người có thị lực tốt nhất khi đeo kính vẫn dưới 0,05. Một bệnh viện ở Thổ Nhĩ Kỳ nhận 742 ca chấn thương cấp ở tay và cẳng tay trong một năm, trong đó máy mài góc gây ra 82 ca. Trừ 8 ca, những ca còn lại không bị thương lúc đi làm, và 44% là người đã nghỉ hưu. Ở một trung tâm chấn thương của Nhật Bản, trong 15 người bị thương do máy mài góc năm 2017 đến 2018 có 9 người dùng sai kiểu như lắp lưỡi cưa để cắt gỗ. Trong đó 2 người đứt rời cả ngón tay, 1 người đứt một đốt (Canada, Úc / Trung Quốc / Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Nhật Bản)
- Mức chứng cứ
C
- Nguồn
Canadian Centre for Occupational Health and Safety (2025). Abrasive Wheels - Use of Portable Grinders. https://www.ccohs.ca/oshanswers/safety_haz/abrasive_wheels/safeuse1.html；Canadian Centre for Occupational Health and Safety (2025). Powered Hand Tools - Use of Grinder Attachments. https://www.ccohs.ca/oshanswers/safety_haz/power_tools/powered-hand-tools-use-of-grinder-attachments.html；Workplace Health and Safety Queensland (2017). Guards and discs on angle grinders. https://www.worksafe.qld.gov.au/news-and-events/alerts/workplace-health-and-safety-alerts/2017/guards-and-discs-on-angle-grinders；哈尔滨市松北区人民政府 (2019). 哈尔滨三发装卸运输有限公司「8.28」机械伤害事故调查报告. https://www.songbei.gov.cn/hebsbq/tzgg/201910/c01_797872.shtml；福田区人民政府沙头新洲南村房屋装修工程「3·14」一般机械伤害事故调查组 (2024). 沙头新洲南村房屋装修工程「3·14」一般机械伤害事故调查报告（引 GB 3883.3-2007 第 8.12.1.102 条 a、e 项）. https://www.szft.gov.cn/attachment/1/1507/1507749/11317197.pdf；Song J, Jeon YB, Jang JH, Cho JS, Choi JY, Choi WS. (2023). Severity of grinder injuries and related factors compared with other high-rotation cutting tool injuries: a multicenter retrospective study from 2011 to 2018. Journal of Trauma and Injury, 36(1), 32-38. https://doi.org/10.20408/jti.2021.0057；Ke W, Gu K, Zhu S, Wu J, Dai Y. (2025). Prognostics Factors to Avoid Eye Injuries in Angle Grinders. Journal of Craniofacial Surgery, 36(6), e629-e631. https://doi.org/10.1097/scs.0000000000011108；Sozbilen MC, Dastan AE, Gunay H, Kucuk L. (2018). A prospective study of angle grinder injuries in the hands and forearms during a one-year period. Hand Surgery and Rehabilitation, 37(5), 300-304. https://doi.org/10.1016/j.hansur.2018.07.002；Tsumura T, Matsumoto T, Matsushita M, Kishimoto K, Shiode H. (2021). Do Not Cut Wood with an Angle Grinder, or You Might Lose a Finger: A Retrospective Study. Journal of Hand Surgery Asian-Pacific Volume. https://doi.org/10.1142/s2424835521500053
- Ghi chú
Lý do cho mức C: các cách làm này đến từ hướng dẫn của cơ quan an toàn và từ điều tra tai nạn, chưa có nghiên cứu nào tính làm theo thì bớt được bao nhiêu ca bị thương. Số liệu thương tích chỉ cho biết vết thương nặng đến đâu, và đều là ca của một bệnh viện hoặc một nước. Mục này xếp lợi ích ở mức "vừa" là theo phán đoán: hậu quả có thể là tử vong, mù mắt, đứt ngón tay, nhưng chỉ rơi lên người dùng máy mài góc. Sách hướng dẫn của chiếc máy ở Cáp Nhĩ Tân vốn đã ghi không lắp lưỡi cưa có răng và phải lắp tấm chắn. Người công nhân đó có sẵn cưa tay trong tầm với, và cắt gỗ thì nên dùng loại dụng cụ làm mộc như thế. Bạn cũng cần gom gọn quần áo rộng, trang sức thõng xuống và tóc dài, vì chúng có thể bị cuốn vào máy. Lúc mài, bụi và tiếng ồn đều lớn; về khẩu trang và nút bịt tai, xem phần 19, mục 10 (đồ bảo hộ đơn vị phải cấp). Nếu thật sự đứt mạch máu lớn, bạn ấn chặt vết thương trước, xem phần 13, mục 12 (chảy máu nhiều thì trước hết dùng tay ấn chặt vết thương). Người hưởng lợi chủ yếu là chính bạn, và cả người nhà đứng cạnh giúp việc. Nếu ngón tay bị cắt đứt, cách bảo quản ngón đứt, xem phần 13, mục 47 (ngón tay, ngón chân bị cắt đứt).