Cẩm nang sống đáng giá

1 Trước khi uống cùng lúc hai loại thuốc cảm hay thuốc giảm đau, nhìn bảng thành phần, paracetamol chỉ được chiếm một loại; lỡ uống quá liều thì dù không khó chịu cũng đi bệnh viện ngay trong ngày

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Không cầnLợi ích: LớnLoại lợi ích: Sức khỏe, tuổi thọChứng cứ B

Nhiều thuốc cảm có paracetamol, uống hai hộp cùng lúc là gấp đôi liều, quá liều sẽ hại gan. Ở Mỹ, gần ba phần mười người suy gan cấp do thuốc này đã chết trước khi kịp ghép gan. Tờ hướng dẫn thuốc khuyên tối đa 2 gam một ngày, ở Mỹ còn nhắc thêm là khi dùng thuốc mỗi ngày đừng uống quá 3 ly rượu. Uống nhiều quá dù chưa thấy khó chịu cũng phải đi viện ngay, thuốc giải độc dùng càng sớm càng tốt.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn đồng nào. Bạn chỉ cần liếc qua bảng thành phần trên mỗi hộp thuốc, mất chừng một hai phút.

Lợi ích

Một nghiên cứu theo dõi tại 22 bệnh viện ở Mỹ trong 6 năm liên tục ghi nhận 662 ca suy gan cấp. Trong đó, có 275 ca (42%) do paracetamol gây ra, với liều uống trung vị là 24 gam. Trong 275 ca bệnh này, có 131 người (48%) là do vô ý uống quá liều chứ không phải cố tình. Ở nhóm vô ý uống quá liều đó, có 38% người cùng lúc uống từ hai loại thuốc trở lên chứa hoạt chất này. Cũng trong 275 người này, có 27% đã tử vong khi chưa kịp ghép gan và 8% phải ghép gan. Cơ quan Quản lý Dược phẩm Quốc gia Trung Quốc năm 2020 yêu cầu tờ hướng dẫn thuốc không kê đơn phải ghi rõ: dùng quá liều sẽ gây tổn thương gan nghiêm trọng, khuyến nghị liều tối đa mỗi ngày không quá 2 gam. Tờ hướng dẫn còn phải ghi rõ là cố gắng tránh dùng chung với thuốc khác chứa paracetamol hoặc thuốc hạ sốt giảm đau khác. Quy định của Mỹ cũng bắt buộc loại thuốc không kê đơn này phải ghi cảnh báo tổn thương gan ngay dòng đầu. Cảnh báo nêu ba trường hợp: vượt quá liều tối đa một ngày, uống cùng thuốc khác có paracetamol, hoặc mỗi ngày uống từ 3 ly rượu trở lên trong thời gian dùng thuốc. Cùng văn bản đó, Cục này yêu cầu thuốc giải phóng kéo dài phải ghi vào tờ hướng dẫn: người lớn hay trẻ em quá liều, dù có thấy khó chịu hay không, đều phải đi khám ngay. Thuốc giải độc tên là N-acetylcystein; tờ hướng dẫn ghi rõ dùng càng sớm càng tốt, kết quả tốt nếu dùng trong vòng 12 tiếng, và kém hiệu quả nếu quá 24 tiếng. Nghiên cứu đa trung tâm ở Mỹ từ 1976 đến 1985 theo dõi 2540 bệnh nhân quá liều có dùng loại thuốc giải độc này. Trong số người được chẩn đoán là có khả năng tổn thương gan dựa vào nồng độ thuốc trong máu, nhóm bắt đầu dùng thuốc trong vòng 10 tiếng thì 6,1% có tổn thương gan; nhóm từ 10 đến 24 tiếng mới dùng thì 26,4% có tổn thương gan. Nếu bắt đầu dùng thuốc trong vòng 8 tiếng sau khi dùng quá liều, nó có tác dụng bảo vệ bất kể nồng độ trong máu cao đến đâu.

Mức chứng cứ

B

Nguồn

Larson AM, Polson J, Fontana RJ, et al.; Acute Liver Failure Study Group (2005). Acetaminophen-induced acute liver failure: results of a United States multicenter, prospective study. Hepatology, 42(6):1364-1372. https://doi.org/10.1002/hep.20948;国家药监局关于修订对乙酰氨基酚常释及缓释制剂说明书的公告(2020年第15号)及附件1《对乙酰氨基酚常释制剂处方药说明书修订要求》、附件2《对乙酰氨基酚常释制剂非处方药说明书修订要求》、附件3《对乙酰氨基酚缓释制剂说明书修订要求》(湖南省药品监督管理局转载). http://mpa.hunan.gov.cn/mpa/xxgk/tzgg/wjtz/202003/t20200311_11809335.html;21 CFR 201.326(a)(1)(iii)(A) Liver warning. https://www.ecfr.gov/current/title-21/chapter-I/subchapter-C/part-201/subpart-G/section-201.326;Smilkstein MJ, Knapp GL, Kulig KW, Rumack BH (1988). Efficacy of oral N-acetylcysteine in the treatment of acetaminophen overdose: analysis of the national multicenter study (1976 to 1985). New England Journal of Medicine, 319(24):1557-1562. https://doi.org/10.1056/NEJM198812153192401;MedlinePlus. Acetaminophen (In case of emergency/overdose). https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a681004.html

Ghi chú

Paracetamol còn gọi là acetaminophen, tiếng Trung gọi là "phác nhiệt tức thống". Tên chung của các thuốc cảm phối hợp ở Trung Quốc nếu có hai chữ "am phen" (như am phen vị ma, am ca hoàng mẫn) thì đều chứa hoạt chất này. Nếu không chắc chắn, bạn hãy đem mấy hộp thuốc hỏi dược sĩ ở tiệm thuốc. Mức chứng cứ định B vì số liệu từ Mỹ là ghi nhận chuỗi ca bệnh, không có nhóm đối chứng nên không tính ra được việc xem bảng thành phần giúp giảm bao nhiêu rủi ro. Mức lợi ích xếp loại "lớn" là theo mức độ nặng nhẹ của hậu quả: suy gan cấp có gần ba phần mười tử vong trực tiếp. Số liệu về việc thuốc giải độc dùng càng sớm càng tốt đến từ nghiên cứu quan sát đa trung tâm không phân nhóm ngẫu nhiên, chỉ đối chiếu với các ca bệnh trong quá khứ.