4 Đột nhiên trời đất quay cuồng không đứng vững, nhìn đồ vật thành đôi, một mắt tối đi, hoặc ngón tay chạm không trúng chóp mũi mình — cũng gọi 120 theo đột quỵ
Chỉ nhìn "méo miệng, giơ tay, nói chuyện" thì hơn một phần mười ca đột quỵ bị sót, vì có ca lúc đầu không méo miệng, liệt tay. Tính thêm đứng không vững, nhìn đôi hay khuyết một mảng thì còn sót 4,4%. Đột nhiên quay cuồng, nhìn đôi, chạm không trúng mũi thì bạn gọi 120, ghi giờ.
Xem chi tiết
- Chi phí
Không tốn tiền. Ngoài ba động tác "méo miệng, giơ tay, nói chuyện" (mục 3, đột nhiên méo miệng, nói không rõ lời), bạn thêm hai động tác nữa. Một là bảo họ đứng thẳng nhắm mắt xem có lảo đảo không, rồi hỏi họ nhìn đồ vật có bị đôi không, có bị khuyết một mảng không. Hai là khi tự nghi ngờ mình, bạn đưa ngón tay chạm chóp mũi, rồi nhắm mắt chạm lại lần nữa.
- Lợi ích
Năm 2014, Trung tâm đột quỵ Đại học Kentucky (Mỹ) xem lại hồ sơ 736 ca đột quỵ thiếu máu cấp (trúng gió do mạch máu tắc). Trong đó 14,1% bệnh nhân lúc lên cơn hoàn toàn không có ba triệu chứng méo miệng, cánh tay yếu, nói không rõ (FAST). Khi tính cả "đi không vững, chân yếu, triệu chứng thị giác" vào sàng lọc, tỷ lệ sót giảm từ 14,1% xuống 4,4%. Tại hai bệnh viện ở Mỹ, người ta xem lại hồ sơ cấp cứu 465 ca nhồi máu não thiếu máu, 22% lúc đầu bị bỏ sót. Mạch máu nuôi phần sau não bị tắc (đột quỵ tuần hoàn sau), 37% lúc đầu bị bỏ sót, phần trước chỉ 16%. Người chóng mặt có khả năng bị bỏ sót cao gấp khoảng 1,99 lần người không chóng mặt (tỷ số chênh 1,99), buồn nôn nôn ói là 4,02 lần. Hướng dẫn cấp cứu quốc tế của Hội Chữ thập đỏ năm 2025 liệt kê trong dấu hiệu đột quỵ cả "đột nhiên một hoặc hai mắt nhìn không rõ" và "đột nhiên đi lại khó, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc mất phối hợp".
- Mức chứng cứ
B
- Nguồn
Aroor S, Singh R, Goldstein LB (2017). BE-FAST (Balance, Eyes, Face, Arm, Speech, Time): Reducing the Proportion of Strokes Missed Using the FAST Mnemonic. Stroke, 48(2), 479-481. https://doi.org/10.1161/STROKEAHA.116.015169；Arch AE, Weisman DC, Coca S, et al. (2016). Missed Ischemic Stroke Diagnosis in the Emergency Department by Emergency Medicine and Neurology Services. Stroke, 47(3), 668-673：「Thirty-seven percent of posterior strokes were initially misdiagnosed compared with 16% of anterior strokes」. https://doi.org/10.1161/strokeaha.115.010613；International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (2025). International First Aid, Resuscitation and Education Guidelines 2025，第 366–367 页：「Sudden trouble in seeing with one or both eyes」「Sudden trouble walking or experiencing dizziness, loss of balance or coordination」. https://www.ifrc.org/sites/default/files/2026-03/IFRC%20International%20First%20Aid,%20Resuscitation%20and%20Education%20Guidelines%202025.pdf
- Ghi chú
Ở vùng tiểu não và thân não, mạch máu bị tắc (nhồi máu tuần hoàn sau), người bệnh thường không méo miệng, không liệt tay. Họ chỉ thấy trời đất quay cuồng, đi lệch, nhìn đôi, uống nước ăn cơm bị sặc, nên dễ bị tưởng là bệnh đốt sống cổ, hạ đường huyết hay sỏi tai (chóng mặt tư thế) rồi bị chậm trễ. Chạm mũi không trúng, nhắm mắt đứng không vững thuộc loại "mất thăng bằng hoặc phối hợp" mà hướng dẫn Hội Chữ thập đỏ nói tới. Nhưng không có động tác nào dùng ngược lại để loại trừ đột quỵ được. Triệu chứng đột nhiên xuất hiện mà không đỡ thì bạn gọi 120 và ghi lại chính xác giờ lên cơn. Nghiên cứu Kentucky chỉ xem hồ sơ của một bệnh viện, và chính tác giả viết rõ còn phải kiểm chứng thêm.