Cẩm nang sống đáng giá

21 Lúc thấy "mọi người đều nhìn thấy mình mất mặt", đem ước tính đó chia hai

Tiền: Không tốnThời gian: ÍtÝ chí: Chút ítLợi ích: NhỏLoại lợi ích: Thời gianChứng cứ B

Mặc áo xấu vào phòng, bạn tưởng gần nửa số người nhận ra hình trên áo, thực tế chưa tới một phần tư. Sau buổi thảo luận nhóm, người ta cũng tưởng lời nói sai của mình nổi bật hơn thực tế. Nên khi bạn thấy "ai cũng nhớ mình mất mặt", thực tế thường chỉ bằng một nửa hoặc ít hơn.

Xem chi tiết
Chi phí

Không tốn tiền. Lúc căng thẳng bạn chỉ tự hỏi thêm một câu, là họ thật sự nhìn thấy chưa.

Lợi ích

Thí nghiệm một cho người tham gia mặc áo thun in đầu Barry Manilow, rồi bước vào phòng có người tham gia khác. Người mặc trung bình ước lượng 46% người xung quanh chỉ đúng được người trên áo là ai. Thực tế chỉ 23% người xung quanh chỉ đúng, ước lượng đúng bằng hai lần thực tế. Từng buổi trừ ước lượng đi thực tế, trung bình phóng đại 23 điểm phần trăm (95% CI 9–38, khoảng tin cậy). Loại hai buổi chỉ có hai và ba người xung quanh thì còn 27 điểm phần trăm (11–43). Thí nghiệm hai đổi sang áo thun người tham gia tự chọn và tự thấy tích cực. Trung bình họ ước lượng 48%, thực tế chỉ 8% người xung quanh chỉ đúng, gấp sáu lần. Tác giả ghi ở chú thích cuối trang: hai thí nghiệm người mặc ước lượng gần như giống nhau (48% và 46%), chỗ khác là tỷ lệ đúng của người xung quanh (8% và 23%). Tác giả nghi nguyên nhân chính là bảng hỏi ở thí nghiệm hai tốn công hơn với người xung quanh, chứ không phải áo đẹp dễ bị đánh giá cao quá. Thí nghiệm ba: sinh viên đại học chia thành nhóm 3 đến 7 người, thảo luận một chủ đề chỉ định trong 20 phút, rồi cùng viết một khuyến nghị chính sách. Vừa thảo luận xong, mỗi người riêng rẽ ước lượng những người khác trong nhóm sẽ xếp hạng mọi người thế nào, số thứ hạng càng nhỏ càng đứng trước. Về "số lần nói sai", mình ước lượng thứ hạng trung bình 2,30, còn người khác thực tế xếp mình 2,96, chênh −0,66 (p < 0,01). Vậy là người ta tưởng lời mình nói sai nổi bật hơn trong mắt người khác. Mục "lời có thể xúc phạm người khác" cũng vậy (2,35 so với 2,90, p < 0,01), còn mục "lời bị người khác bắt bẻ" chênh ít hơn (2,61 so với 2,82, p < 0,05). Một loạt nghiên cứu khác có ba cảnh: người lạ ghép đôi trò chuyện, bạn cùng phòng sinh viên năm nhất, và workshop người lớn. Kết quả là người ta hệ thống đánh giá thấp mức đối phương thích mình, cũng đánh giá thấp mức đối phương hưởng thụ buổi trò chuyện đó. Tác giả gọi là "khe thích". Khe này có trong trò chuyện độ dài khác nhau, và giữa bạn cùng phòng năm nhất nó kéo dài nhiều tháng.

Mức chứng cứ

B

Nguồn

Gilovich T, Medvec VH, Savitsky K (2000). The spotlight effect in social judgment: An egocentric bias in estimates of the salience of one's own actions and appearance. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 211–222. https://doi.org/10.1037/0022-3514.78.2.211;Boothby EJ, Cooney G, Sandstrom GM, Clark MS (2018). The Liking Gap in Conversations: Do People Like Us More Than We Think? Psychological Science, 29(11), 1742–1756. https://doi.org/10.1177/0956797618783714

Ghi chú

Mức B vì đây đều là nghiên cứu ở phòng thí nghiệm và trong trường, với ít người tham gia. Cảnh là mặc quần áo, nói chuyện với người lạ hay bạn cùng phòng, và thảo luận nhóm của sinh viên (hỏi ngay khi thảo luận vừa xong). Đem sang "bị đồng nghiệp bàn tán" hay "nói sai trong cuộc họp rồi vài ngày sau còn ai nhớ" thì không có chứng cứ trực tiếp. Các số này chỉ nói hướng phóng đại và bội số đại khái, bạn không đem ra làm hệ số để áp. Cái nhìn của người khác cũng không phải đều không quan trọng. Nơi người ta thật sự đánh giá bạn, ví dụ phỏng vấn, bảo vệ luận văn, đánh giá, báo cáo khám sức khỏe, thì đánh giá là thật, cần chuẩn bị thì bạn chuẩn bị. Thứ cần giảm giá chỉ là kiểu cảm giác hằng ngày "mọi người đều đang nhìn tôi". Phần đó bạn phải đối phó là độ lệch ước lượng của chính bạn.